Thời điểm này rất thuận lợi để triển khai hoạt động khai thác, đánh bắt vụ cá Nam năm 2026. Thế nhưng, tại âu tránh trú bão cho tàu cá Kỳ Hà, phường Hải Ninh, hàng chục tàu của ngư dân vẫn "nằm" bờ. Ngoài những khó khăn như giá vật tư, nhiên liệu tăng cao, cửa lạch bị bồi lắng, thì nguyên nhân chính vẫn là không tìm được bạn thuyền để ra khơi.
Ông Nguyễn Xuân Thủy, ở thôn Hải Hà, phường Hải Ninh – một trong những ngư dân có hàng chục năm làm nghề khai thác hải sản cho biết chưa bao giờ phải đối mặt với nhiều khó khăn, thách thức như hiện nay. Là chủ tàu cá công suất 550CV, chiều dài trên 16m, chuyên làm nghề bẫy mực ở các ngư trường xa bờ như Hoàng Sa, Trường Sa và Bạch Long Vĩ, mỗi chuyến biển của ông cần từ 8–10 lao động. Thế nhưng, gần một tháng qua, ông vẫn chưa thể tìm đủ bạn thuyền để ra khơi.
Ông Thủy chia sẻ: “Giờ tìm được lao động đi biển vô cùng gian nan. Cách đây một tháng, sau chuyến biển ở Trường Sa về, thu nhập không cao nên có đến 3 lao động rời tàu. Không đủ người thì không thể vận hành. Gần 10 ngày nay, tôi liên hệ nhiều nơi để tìm lao động nhưng không ai chịu đi. Tàu nằm bờ giữa vụ cá Nam, sốt ruột lắm nhưng không biết làm sao”.
Phường Hải Ninh là địa phương có đội tàu xa bờ lớn nhất tỉnh, với 29 tàu công suất từ 550CV đến 750CV, chiều dài trên 15m. Mỗi năm, sản lượng khai thác xa bờ đạt hơn 800 tấn, chiếm khoảng 75% tổng sản lượng toàn địa phương. Tuy nhiên, hiện nay, hoạt động nghề biển đang đối mặt với nhiều khó khăn, đặc biệt là thiếu hụt nhân lực. Trong số 29 tàu, chỉ có khoảng 15-17 tàu còn hoạt động, số còn lại phải cắt giảm chuyến biển hoặc "nằm" bờ dài ngày vì không có lao động.
Ông Trần Xuân Quân, chủ một tàu cá tại phường Hải Ninh, cho biết: “Bây giờ gọi thanh niên đi biển rất khó. Họ đi làm công ty hoặc xuất khẩu lao động, có thu nhập ổn định, đỡ vất vả hơn. Lao động đi biển hiện nay chủ yếu là người lớn tuổi, sức khỏe hạn chế nên hiệu quả không cao. Đã vậy, việc tìm thêm người để duy trì hoạt động lại càng khó, nên tàu phải nằm bờ dài ngày. Từ đầu năm đến nay, tàu tôi mới đi được 3 chuyến biển”.
Không chỉ ở Hải Ninh, tại khu vực Cửa Nhượng, xã Thiên Cầm, tình trạng thiếu hụt lao động đi biển cũng đang diễn ra phổ biến. Sau những chuyến biển bấp bênh, nhiều lao động trẻ đã chuyển sang nghề khác, khiến số lượng tàu hoạt động giảm dần, sản lượng khai thác ngày càng thấp.
Anh Nguyễn Văn Lân ở thôn Bắc Hải, xã Thiên Cầm, cho biết: “Tàu của tôi làm nghề câu khơi, mỗi chuyến cần 5 lao động, nhưng rất khó gọi đủ người. Có khi chỉ gom được vài người nên không thể đi xa, phải đánh bắt vùng lộng, trong khi sản lượng tôm cá ít, thu nhập không đáng là bao”.
Việc thiếu hụt lao động khiến hoạt động nghề cá tại Cửa Nhượng diễn ra cầm chừng. Từ đầu năm đến nay, sản lượng qua cảng cá Cửa Nhượng chỉ đạt khoảng 106 tấn, trong khi công suất thiết kế bốc dỡ lên tới 160 tấn/tháng. Con số này cho thấy rõ những khó khăn của nghề biển trong giai đoạn hiện nay.
Ông Đinh Sỹ Long - phụ trách Cảng cá Cửa Nhượng, cho biết: “Từ đầu năm đến nay, hoạt động nghề cá rất bấp bênh, tàu thuyền ra vào cảng thưa vắng, sản lượng thấp. Một trong những nguyên nhân chính là lao động trẻ không còn mặn mà với nghề biển. Chúng tôi đã tăng cường tuyên truyền, chia sẻ khó khăn với ngư dân, đồng thời tạo điều kiện thuận lợi về thủ tục, dịch vụ hậu cần để bà con yên tâm vươn khơi bám biển”.
Tại xã Lộc Hà, tình trạng thiếu hụt nguồn lao động đi biển cũng đã ảnh hưởng đến năng suất, sản lượng khai thác. Đặc biệt, trong 2 tháng qua, sản lượng qua Cảng cá Cửa Sót giảm 41%. Nguyên nhân chủ yếu là do thiếu nhân lực đi biển, khiến nhiều tàu thuyền của ngư dân phải "nằm" bờ dài ngày.
Ông Thân Quốc Tế – Phó Giám đốc Ban Quản lý các cảng cá và Khu neo đậu tránh trú bão tàu cá Hà Tĩnh cho biết: “Giá xăng dầu tăng cao, cùng với tình trạng thiếu hụt nguồn lao động là những nguyên nhân trực tiếp dẫn đến năng suất, sản lượng khai thác giảm sút. Trước thực tế này, đơn vị đã thường xuyên động viên, hỗ trợ bà con ngư dân yên tâm vươn khơi bám biển; đồng hành cùng ngư dân trong quá trình xuất, nhập cảng. Đồng thời, chúng tôi cũng đã đề xuất với các ngành chức năng có chính sách hỗ trợ giá xăng dầu, chuyển đổi cơ cấu nghề biển phù hợp hơn.”
Thiếu hụt lao động đi biển không chỉ là khó khăn nhất thời mà đang trở thành thách thức mang tính căn cơ đối với kinh tế biển Hà Tĩnh. Khi lớp lao động trẻ rời xa ngư trường, những con tàu buộc phải "nằm" bờ cũng đồng nghĩa với việc sinh kế của ngư dân bị thu hẹp. Để giữ nhịp vươn khơi, rất cần những chính sách đủ mạnh nhằm nâng cao thu nhập, cải thiện điều kiện lao động và tạo động lực giúp người dân gắn bó lâu dài với nghề biển.