Tại 2 cánh đồng Pheo và Phát Lát (thôn Phúc Xá), hơn 150 ha lúa của người dân các thôn Phúc Xá, Đông Đoài, Trại Trắn và Tân Sơn (xã Đức Hòa cũ) đang bước vào giai đoạn trổ bông, thời kỳ quyết định năng suất. Toàn bộ diện tích này phụ thuộc vào nguồn nước từ trạm bơm hói Bãi Đông, thông qua các tuyến kênh chính N1, N2 và N26 là những kênh dẫn nước của hệ thống thủy lợi Linh Cảm.
Trạm bơm hói Bãi Đông được xây dựng từ lâu, một số hạng mục như hệ thống dẫn và kênh mương đã xuống cấp. Tuy nhiên, nguyên nhân chính khiến việc tưới tiêu gián đoạn không nằm ở công trình, mà do thiếu nguồn nước. Nắng nóng kéo dài làm nước sông Ngàn Sâu hạ thấp, nguồn nước tại hói Bãi Đông gần như cạn kiệt. Mực nước tại cửa hút đã xuống dưới ngưỡng cho phép, khiến hệ thống không thể lấy nước để bơm tưới. Đây là “điểm nghẽn” chính buộc trạm bơm phải dừng hoạt động, đẩy nhiều diện tích lúa vào tình trạng thiếu nước ngay trong giai đoạn sinh trưởng quan trọng.
Nếu tình trạng khô hạn tiếp tục kéo dài, nguy cơ thiệt hại sẽ không dừng ở việc giảm năng suất mà có thể dẫn tới mất trắng ở một số diện tích vùng cao cưỡng, xa nguồn nước. Đáng lo ngại hơn, đây không phải là hiện tượng nhất thời mà có dấu hiệu lặp lại theo chu kỳ thời tiết cực đoan, đặt ra thách thức lớn đối với sản xuất nông nghiệp phụ thuộc vào nguồn nước mặt. Khi nguồn nước cạn kiệt, dù hệ thống thủy lợi còn hoạt động được, cũng khó phát huy hiệu quả, khiến người dân rơi vào thế bị động.
Những năm trước, nhờ có mưa rào xen kẽ nên năng suất lúa đạt từ 250 - 350 kg/sào. Năm nay, từ khi lúa bắt đầu trổ đến nay không có mưa, ruộng đồng khô nứt, nhiều diện tích lúa trổ không thoát, bông nhỏ, lép hạt. Biết chắc hiệu quả thấp nên người dân cũng không còn mặn mà chăm sóc như trước.
"Nếu trong những ngày tới vẫn còn nắng gay gắt và không có mưa bổ sung, năng suất lúa sẽ giảm sâu, kéo theo thu nhập của hàng trăm hộ dân bị ảnh hưởng đáng kể" - chị Nguyễn Thị Giang (thôn Phúc Xá) cho biết.
Toàn bộ diện tích sản xuất nói trên hiện do HTX Dịch vụ nông nghiệp Đức Hòa quản lý. Mỗi hộ canh tác từ hơn 1 sào đến 3 mẫu ruộng, nên thiệt hại nếu xảy ra sẽ không nhỏ, tác động đến đời sống kinh tế của người dân.
Thực tế ghi nhận tại các cánh đồng cho thấy, nhiều diện tích lúa do thiếu nước nên sinh trưởng kém, bông lúa ngắn, hạt lép gia tăng. Một số hộ dân đã phải chấp nhận bỏ bê chăm sóc do chi phí đầu tư thêm không tương xứng với khả năng thu hồi.
Nếu tình trạng hạn hán tiếp tục kéo dài, không chỉ vụ xuân hè năm nay bị đe dọa mà còn có thể ảnh hưởng đến kế hoạch sản xuất các vụ tiếp theo do đất đai bị khô kiệt, khó phục hồi độ ẩm. Nguy cơ mất mùa trên diện rộng là hiện hữu, kéo theo hệ lụy về kinh tế - xã hội, đặc biệt đối với những hộ nông dân phụ thuộc hoàn toàn vào sản xuất lúa.
Theo ông Nguyễn Văn Phượng – Phó Giám đốc HTX Dịch vụ nông nghiệp Đức Hòa kiêm Trưởng thôn Phúc Xá, nếu tình trạng thiếu nước tiếp tục kéo dài, nhiều diện tích lúa sẽ bị ảnh hưởng nặng, nguy cơ mất mùa là rất lớn. Về lâu dài, để đảm bảo nguồn nước tưới ổn định, cần xem xét di dời trạm bơm tại hói Bãi Đông xuống khu vực hạ lưu khoảng 200m, nơi có mực nước sông Ngàn Sâu cao hơn, đủ điều kiện để vận hành máy bơm.
Thực tế này đặt ra yêu cầu cấp thiết đối với các cấp, ngành chức năng trong việc sớm có giải pháp đảm bảo nguồn nước tưới ổn định cho sản xuất nông nghiệp. Không chỉ là câu chuyện của một vụ mùa, đây còn là vấn đề lâu dài nhằm thích ứng với diễn biến ngày càng khắc nghiệt của thời tiết, bảo đảm sinh kế bền vững cho người dân địa phương.
