Năm 2015, anh Phan Trọng Cường ở thôn Chu Lễ, xã Hương Phố đầu tư máy gặt lúa liên hợp để phục vụ sản xuất và làm dịch vụ tại địa phương. Qua thực tế, anh nhận thấy diện tích trồng ngô khá lớn nhưng việc thu hoạch vẫn chủ yếu thủ công, tốn nhiều thời gian và công sức, đặc biệt vào thời kỳ cao điểm không kịp tiến độ. Từ đó, anh bắt đầu tìm tòi, nghiên cứu và cải tạo chính chiếc máy gặt lúa liên hợp thành máy thu hoạch ngô phù hợp với điều kiện sản xuất.
“Cây ngô có đặc điểm thân cứng, chiều cao lớn hơn nhiều so với lúa nên việc cải tiến máy phải tính toán rất kỹ. Tôi đã thay đổi nhiều bộ phận, nhất là hệ thống vận chuyển bắp từ ruộng lên buồng máy. Sau nhiều lần thử nghiệm, đến nay máy đã hoạt động ổn định. Hết mùa ngô, có thể tháo lắp để chuyển về gặt lúa như bình thường” - anh Cường chia sẻ.
Để chuyển đổi công năng, anh Cường đã thay thế bộ phận cắt lúa bằng hệ thống rulo kéo thân ngô, kết hợp dao cắt và các cặp răng cưa chuyên dụng để bẻ bắp, tách hạt ngay tại ruộng mà không làm dập hạt. Nhờ đó, toàn bộ quy trình từ thu hoạch, bóc vỏ đến tách hạt được thực hiện đồng bộ, khép kín ngay trên đồng ruộng, giúp giảm đáng kể công lao động so với phương thức truyền thống.
Hiện chi phí thuê máy dao động từ 150–200 nghìn đồng/sào, thấp hơn nhiều so với thuê nhân công thu hoạch thủ công. Nếu như trước đây, để thu hoạch 1 sào ngô cần 2 lao động làm việc liên tục từ 1-2 ngày thì nay, máy có thể hoàn thành chỉ trong khoảng 20–30 phút, nâng cao hiệu quả sản xuất rõ rệt.
Bà Nguyễn Thị Hằng (thôn Trạch Trung, xã Hương Phố) cho biết. “Trước đây, hai vợ chồng tôi mất gần 2 ngày mới thu hoạch xong 1 sào ngô. Nay chưa đến 30 phút đã thu hoạch xong 1,5 sào. Các công đoạn nặng nhọc như bẻ bắp, bóc vỏ, tuốt hạt hầu như không còn, chỉ việc vận chuyển ngô hạt về phơi. Ngoài ra, thân và lá ngô sau thu hoạch được nghiền nhỏ, rải lại trên ruộng, góp phần cải tạo đất, thuận lợi cho sản xuất các vụ sau như lạc, vừng, ngô.”
Không chỉ tiết kiệm thời gian và công sức, máy thu hoạch ngô liên hợp còn mang lại lợi ích trong cải tạo đất. Phần thân và lá ngô sau thu hoạch được cắt nhỏ, rải lại trên ruộng, góp phần tăng độ mùn, giảm chi phí phân bón và tạo điều kiện thuận lợi cho sản xuất các vụ tiếp theo như lạc, vừng, ngô. Đáng chú ý, thiết kế linh hoạt của máy cho phép tháo lắp nhanh dàn gặt ngô để chuyển đổi trở lại chức năng gặt lúa. Nhờ đó, người sử dụng có thể tận dụng máy móc cho nhiều loại cây trồng, nâng cao hiệu quả đầu tư và giảm chi phí sản xuất.
Chị Nguyễn Thị Bích Hồng – Trung tâm Dịch vụ tổng hợp xã Hương Phố cho hay: “Đây là một sáng kiến rất thiết thực, phù hợp với điều kiện sản xuất ở địa phương. Sau khi có máy, anh Cường không chỉ thu hoạch cho người dân trong xã mà còn ở nhiều xã khác lân cận. Điều này không chỉ giúp giảm mạnh công lao động, tiết kiệm thời gian, chi phí cho người dân mà còn góp phần quan trọng trong việc đưa cơ giới hóa vào đồng ruộng. Việc ứng dụng máy móc sẽ tạo động lực để người dân chuyển đổi phương thức sản xuất theo hướng hiện đại, từng bước nâng cao năng suất, chất lượng và hướng tới phát triển nông nghiệp bền vững.”
Mỗi năm, Hà Tĩnh sản xuất gần 13 nghìn ha ngô, trong khi khâu thu hoạch vẫn còn phụ thuộc nhiều vào lao động thủ công. Vì vậy, sáng kiến cải tiến máy thu hoạch ngô liên hợp của anh Phan Trọng Cường không chỉ giải quyết bài toán thiếu hụt nhân công trong mùa vụ mà còn mở ra hướng cơ giới hóa đồng bộ trong sản xuất nông nghiệp. Đây cũng là tiền đề quan trọng để nâng cao giá trị cây trồng, từng bước hiện đại hóa sản xuất và phát triển nông nghiệp bền vững trên địa bàn.
