Nhận thức được thuốc lá đang gây ra những hệ lụy nghiêm trọng cho sức khỏe nên nhiều người đã quyết định cai thuốc. Tuy nhiên, không ít người tỏ ra băn khoăn khi xuất hiện các biểu hiện bất thường hoặc dễ tái nghiện sau khi cai thuốc. Để làm rõ hơn những vấn đề này, phóng viên Báo và phát thanh, truyền hình Hà Tĩnh đã có cuộc trao đổi với ông Nguyễn Chí Thanh - Giám đốc Trung tâm Kiểm soát bệnh tật Hà Tĩnh.
PV: Thưa ông, nghiện thuốc lá thực chất là gì và vì sao việc cai thuốc lại khó thực hiện?
Ông Nguyễn Chí Thanh: Nghiện thuốc lá là tình trạng lệ thuộc vào nicotine, một chất gây nghiện mạnh có trong thuốc lá. Khi vào cơ thể, nicotine tác động trực tiếp lên hệ thần kinh trung ương, tạo cảm giác dễ chịu tạm thời, từ đó hình thành vòng lặp “hút – thỏa mãn – thèm lại”. Điều khiến việc cai thuốc khó là vì nó không chỉ là thói quen hành vi mà là sự kết hợp của ba yếu tố: lệ thuộc sinh học (nicotine), lệ thuộc tâm lý (cảm giác căng thẳng, buồn miệng, thói quen tay, quen miệng) và lệ thuộc xã hội (môi trường bạn bè, công việc có người hút thuốc). Chính vì vậy, người hút thuốc thường có cảm giác thèm rất mạnh, đặc biệt trong những tình huống quen thuộc như: uống cà phê, bia rượu hoặc khi giao tiếp xã hội, khi căng thẳng.
PV: Việc cai thuốc mang lại những thay đổi và lợi ích sức khỏe như thế nào?
Ông Nguyễn Chí Thanh: Người cai thuốc lá sẽ cảm nhận được lợi ích của cai thuốc lá rất nhanh, rõ nhất là cảm giác dễ thở. Người cai thuốc lá được hơn một tuần sẽ cảm thấy không còn khó thở khi đi lên cầu thang nữa. Khứu giác và vị giác sẽ phục hồi, họ sẽ ngửi được trở lại một số mùi mà trong một thời gian rất dài đã không cảm nhận được, vị của thức ăn cũng trở nên ngon hơn. Tinh thần của người cai thuốc lá sẽ sảng khoái hơn, cảm giác “sung sức” hơn, màu da sẽ sáng hơn. Người cai thuốc lá trong những ngày đầu tiên sẽ ho nhiều hơn để khạc đàm dơ trong phế quản. Ho như vậy là một dấu hiệu tốt cho thấy sự phục hồi hoạt động của các tế bào lông chuyển phế quản. Thông thường ho chỉ kéo dài một vài ngày.
Sau khi cai thuốc lá, nguy cơ ung thư phổi sẽ giảm, nguy cơ tim mạch (nhồi máu cơ tim, tai biến mạch máu não) cũng giảm nhanh. Ngay khi vừa cai thuốc lá, tác động co mạch của nicotine giảm ngay, CO bị đào thải nhanh trong vòng 24 giờ và như thế các nguy cơ tim mạch liên quan đến CO cũng giảm. Nguy cơ tái nhồi máu cơ tim trên người cai thuốc lá giảm 50% sau 1 năm và trở về mức của người không hút thuốc lá sau 5 năm.
PV: Vì sao nhiều người vẫn tái nghiện và ông có lời khuyên gì đối với người cai thuốc để tránh tái nghiện?
Ông Nguyễn Chí Thanh: Tái nghiện thường xảy ra ở ba nhóm nguyên nhân chính. Thứ nhất là tâm lý chủ quan, nghĩ rằng đã bỏ được lâu thì hút lại một điếu cũng không sao. Thứ hai là yếu tố cảm xúc như căng thẳng, áp lực công việc, buồn bã hoặc mất ngủ. Thứ ba là môi trường xã hội khi tham gia các cuộc gặp gỡ, liên hoan có người hút thuốc.
Người cai nghiện thuốc lá phải hiểu rõ, nguy cơ tái nghiện không bao giờ biến mất hoàn toàn. Dù đã bỏ thuốc 1 năm, 5 năm hay lâu hơn, chỉ cần một lần “thử lại” cũng có thể phá vỡ toàn bộ quá trình cai nghiện trước đó. Nicotine có khả năng “đánh thức” lại hệ thống thần kinh đã từng nghiện rất nhanh. Nhiều nghiên cứu cho thấy chỉ một hơi thuốc cũng đủ kích hoạt lại cảm giác thèm thuốc, khiến người đã cai dễ dàng quay lại hút như cũ chỉ sau vài ngày hoặc vài tuần.
Vì vậy, người cai thuốc lá phải tuân thủ nguyên tắc sống còn “không hút thử lại dù chỉ một lần”. Bởi chỉ cần hút một hơi cũng có thể lặp lại con đường gây nghiện thuốc lá như trước và người cai thuốc lá sẽ nhanh chóng tái nghiện. Cai thuốc là một quá trình dài, cần sự kiên trì và hỗ trợ. Vì vậy, nếu lỡ tái nghiện, không nên tự trách hay bỏ cuộc, mà cần bắt đầu lại ngay.
PV: Xin cảm ơn ông !
