Năng lượng nguyên tử hiện hữu trong đời sống, tạo động lực phát triển

Khi công nghệ hạt nhân chạm đến đời sống

Đều đặn theo lịch hẹn, bà Nguyễn Thị Hải (phường Thành Sen) đến Bệnh viện Đa khoa tỉnh để thực hiện các đợt xạ trị. Với bà, hành trình chữa bệnh giờ đây không còn là những chuyến xe ra Hà Nội, không còn nỗi lo chi phí đắt đỏ hay xa cách gia đình.

“Trước kia, bệnh nhân ung thư như tôi phải ra tuyến Trung ương; giờ thì có thể điều trị ngay tại tỉnh, vừa tiết kiệm chi phí, vừa đỡ vất vả” - bà Hải chia sẻ.

Theo Thạc sỹ, bác sỹ CKII Lê Ngọc Thanh - Phó Giám đốc Bệnh viện Đa khoa tỉnh: Đầu năm 2025, trung tâm xạ trị kỹ thuật cao chính thức vận hành. Đây không chỉ là bước tiến về công nghệ, mà còn mang ý nghĩa xã hội sâu sắc. Nếu trước đây mỗi năm có khoảng 4.000 bệnh nhân ung thư phải chuyển tuyến, thì nay phần lớn có thể điều trị tại chỗ, giảm áp lực cho tuyến trên. Công nghệ hạt nhân hiện diện trong từng phòng khám, từng ca điều trị, mở rộng cơ hội sống cho người bệnh.

Năng lượng nguyên tử còn đóng vai trò quan trọng trong công nghiệp. Công nghệ bức xạ và đồng vị phóng xạ được các nhà máy sử dụng kiểm tra chất lượng nguyên liệu, sản phẩm. Điểm đặc biệt của phương pháp này là khả năng “nhìn xuyên” vật liệu mà không làm hỏng cấu trúc – một lợi thế trong các ngành luyện kim, cơ khí, năng lượng.

Bà Thái Thị Hoa – Cán bộ phòng An toàn, Công ty TNHH Gang thép Hưng Nghiệp Fomosa Hà Tĩnh cho biết: “Doanh nghiệp ứng dụng năng lượng nguyên tử, phóng xạ bức xạ để xác định chất lượng nguyên liệu đầu vào (quặng, sắt, đồng) và chất lượng sản phẩm đầu ra (phôi thép), góp phần nâng cao hiệu quả sản xuất – kinh doanh”.

Hà Tĩnh đã và đang thu hút nhiều dự án công nghiệp công nghệ cao như: sản xuất pin, ô tô điện, xe máy điện, các nhà máy sản xuất thép, nên vai trò của năng lượng nguyên tử càng rõ nét. Đây là “công cụ nền tảng” giúp doanh nghiệp nâng cao năng lực cạnh tranh và tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng toàn cầu.

Đưa năng lượng nguyên tử thành một ngành kinh tế - kỹ thuật

UBND tỉnh vừa ban hành Kế hoạch triển khai Quyết định số 2736/QĐ-TTg ngày 17/12/2025 của Thủ tướng Chính phủ về việc phê duyệt Kế hoạch thực hiện Quy hoạch phát triển, ứng dụng năng lượng nguyên tử thời kỳ đến 2030, tầm nhìn đến 2050.

Kế hoạch đã cụ thể hóa các mục tiêu, nhiệm vụ, giải pháp của Chính phủ phù hợp với điều kiện thực tế, tiềm năng, định hướng phát triển của tỉnh. Trong đó, nhất quán quan điểm phát triển, ứng dụng năng lượng nguyên tử vì mục đích hòa bình, trở thành một ngành kinh tế - kỹ thuật; lấy khoa học công nghệ làm trụ cột, tạo động lực phát triển kinh tế - xã hội.

Ông Cao Đức Danh - Phó Trưởng phòng Công nghệ và Đổi mới sáng tạo (Sở KH&CN) cho hay: "Kế hoạch đã xác định rõ các lĩnh vực ưu tiên: y tế, nông nghiệp, tài nguyên – môi trường và công nghiệp. Đây là những “trục xương sống” của nền kinh tế địa phương. Sở KH&CN sẽ phối hợp tăng cường thông tin, nâng cao nhận thức về lợi ích, vai trò của ứng dụng năng lượng nguyên tử trong phát triển kinh tế - xã hội; tham mưu ban hành các cơ chế, chính sách khuyến khích thu hút xã hội hóa đầu tư vào năng lượng nguyên tử. Cùng đó, đẩy mạnh nghiên cứu, phát triển và ứng dụng trong các ngành trọng điểm; phát triển nguồn nhân lực và tiềm lực khoa học công nghệ, thu hút chuyên gia, nhân lực chất lượng cao lĩnh vực y học hạt nhân, ứng dụng bức xạ và hạt nhân về làm việc tại tỉnh".

Theo ông Nguyễn Việt Thắng – Phó Trưởng phòng Nghiệp vụ Y (Sở Y tế): Hệ thống y tế của tỉnh vẫn đối mặt khó khăn như: thiếu hụt nhân lực chuyên sâu, thiếu nguồn lực đầu tư cho y học hạt nhân... Tỉnh đặt mục tiêu đến năm 2030, 100% bệnh viện có chuyên khoa xạ trị, y học hạt nhân và chẩn đoán hình ảnh thực hiện Bộ tiêu chuẩn quốc gia về đánh giá chất lượng lâm sàng chuyên khoa y học bức xạ; 100% cơ sở xạ trị, y học hạt nhân và tối thiểu 40% cơ sở điện quang tại bệnh viện/trung tâm y tế tham gia chương trình tự đánh giá của Cơ quan Năng lượng nguyên tử quốc tế… Từ đây mở ra cơ hội phát triển ứng dụng năng lượng nguyên tử trong lĩnh vực y tế, giúp nâng cao chất lượng khám chữa bệnh.

Theo ghi nhận, năng lượng nguyên tử đã được sử dụng trong công nghiệp. Tuy vậy, nhiều doanh nghiệp nhỏ và vừa tại Hà Tĩnh vẫn chưa tiếp cận được công nghệ này do chi phí đầu tư cao. Vì vậy, chính sách hỗ trợ đổi mới công nghệ, chuyển giao kỹ thuật và đào tạo nhân lực sẽ là “đòn bẩy” để mở rộng ứng dụng trong công nghiệp, giúp doanh nghiệp địa phương nâng cao năng lực.

Theo lộ trình, tỉnh sẽ đẩy mạnh ứng dụng năng lượng nguyên tử để tạo giống cây trồng mới, có khả năng chống chịu tốt hơn; sử dụng công nghệ chiếu xạ giúp kéo dài thời gian bảo quản nông sản, giữ được chất lượng khi vận chuyển xa. Hà Tĩnh có sản lượng nông sản lớn thì đây là cơ hội nâng cao giá trị sản phẩm.

Ông Lê Vạn Hải – Giám đốc HTX Nông nghiệp Gia Phúc (xã Trường Lưu) chia sẻ: "Hạ tầng bảo quản nông sản hạn chế dẫn đến bị động trong thu hái, thậm chí ảnh hưởng thiên tai. Về lâu dài, chúng tôi mong muốn Nhà nước hỗ trợ cơ sở sản xuất ứng dụng công nghệ chiếu xạ trong bảo quản nông sản”.

Có thể thấy, việc đưa năng lượng nguyên tử vào thực tiễn không chỉ là một định hướng mang tính chiến lược, mà đang dần trở thành những bước đi cụ thể tại Hà Tĩnh. Bám sát lộ trình, tháo gỡ những “điểm nghẽn” về nhân lực, cơ chế, nguồn lực đầu tư..., tỉnh sẽ từng bước phát triển, ứng dụng năng lượng nguyên tử đảm bảo an toàn, an ninh, phục vụ hiệu quả các mục tiêu phát triển kinh tế - xã hội.