Cách đây hơn 3 năm, ông Nguyễn Văn Quân ở thôn Ích Hậu (xã Đông Kinh) quyết định từ bỏ mô hình trồng lúa kết hợp nuôi vịt đẻ và các loại cá mè, chép, rô phi đơn tính ven bờ sông Nghèn để chuyển 3 ha đất mặt nước sang nuôi tôm thẻ chân trắng. Trước khi chuyển sang nuôi loài thuộc môi trường nước mặn lợ này, ông Quân đã đầu tư gần 300 triệu đồng để cải tạo ao hồ, bón vôi khử phèn, kéo điện phục vụ sản xuất, mua quạt tạo oxy... Dù rất quyết tâm, chăm chỉ, song đến nay mô hình của ông Quân đã thất bại.
Ông Nguyễn Văn Quân chia sẻ: “Bình quân mỗi năm, tôi xuống giống 2 vụ, mỗi vụ khoảng 20 - 40 vạn con giống nhưng chỉ được 2 vụ có lãi, 4 vụ khác đều thua lỗ. Lỗ nhẹ thì khoảng 20 triệu đồng/vụ, lỗ nặng lên tới 70 triệu đồng/vụ, chưa kể tiền công. Vì vậy, vụ xuân hè năm nay, tôi đã quay trở lại nuôi vịt và các loài cá nước ngọt. Sau nhiều vụ thua lỗ, tôi nhận ra rằng không thể nuôi tôm thẻ chân trắng trong môi trường nước ngọt, dù đã mạnh dạn đầu tư kinh phí, bỏ nhiều công sức chăm sóc, không ngừng học hỏi kỹ thuật và kinh nghiệm”.
Cách hồ nuôi của ông Quân không xa, khu nuôi tôm thẻ chân trắng trong môi trường nước ngọt của anh Phạm Tú ở thôn Ích Hậu (xã Đông Kinh) cũng đang "treo ao". Được biết, anh Tú là người đầu tiên trong vùng hình thành ý tưởng và bắt tay "thuần hóa" loài tôm này trong các ao nuôi nước ngọt. Tuy nhiên, sau hơn 4 năm vừa học hỏi, vừa thử nghiệm, ý tưởng này đã không thành công khi liên tiếp thua lỗ. Hiện anh đã quay trở lại nuôi ếch, các loài cá nước ngọt truyền thống và làm dịch vụ câu cá.
Nhiều hộ dân nuôi tôm thẻ chân trắng trong môi trường nước ngọt cũng rơi vào cảnh thất bại như: anh Phan Tâm ở thôn Yến Giang (xã Hồng Lộc), anh Nguyễn Bảo Ninh ở thôn Nam Sơn (xã Thạch Hà), ông Nguyễn Ngọc Phú ở thôn Ích Hậu (xã Đông Kinh), anh Nguyễn Văn Tú ở thôn Phù Lưu (xã Mai Phụ)... Nguyên nhân chủ yếu là tôm chậm lớn, tỷ lệ còi cọc cao, thời gian nuôi kéo dài, tỷ lệ hao hụt giống lên tới 50 - 60%, trọng lượng tối đa chỉ đạt 60 - 65 con/kg (trong khi nuôi ở môi trường nước mặn lợ có thể đạt 30 - 40 con/kg), thường xuyên bị dịch bệnh.
Hiện nay, mô hình nuôi tôm thẻ chân trắng trong môi trường nước ngọt có quy mô lớn nhất đang hoạt động là của anh Trần Phi Châu ở thôn Phù Lưu (xã Mai Phụ). Mô hình hoạt động gần 4 năm, ban đầu có quy mô 4 ha. Mỗi năm, cơ sở xuống giống 2 vụ, mỗi vụ từ 1 - 1,5 triệu con. Tuy nhiên, hiện diện tích nuôi đã giảm còn một nửa, mỗi năm chỉ nuôi 1 vụ với khoảng 60 – 80 vạn con giống, hiệu quả bấp bênh.
Là kỹ sư chuyên ngành thủy sản với 18 năm kinh nghiệm nuôi tôm thẻ chân trắng, anh Nguyễn Kiều Hưng (xã Thạch Hà) cho hay: “Khoảng 10 năm trước, tôi từng tham gia mô hình thử nghiệm thuần hóa tôm thẻ trong môi trường nước ngọt tại một số tỉnh Đồng bằng sông Cửu Long. Xét cả về lý thuyết và thực tiễn, tôi thấy loài này không phù hợp với môi trường nước ngọt. Nguyên nhân là do tôm thẻ chân trắng phát triển tốt nhất là ở độ mặn từ 5 - 20‰, phải cần nhiều loại khoáng chất mà trong nước ngọt không có, hoặc có nhưng hàm lượng rất thấp, nhất là natri, clorua, magie, canxi, kali...”.
Kỹ sư Nguyễn Kiều Hưng và một số chuyên gia cũng nhận định: Việc một số hộ dân ở Thạch Hà, Đông Kinh, Mai Phụ có vài vụ nuôi đầu đạt kết quả khá là do đặc điểm lịch sử của vùng nuôi. Theo đó, trước khi bara Đò Điệm được xây dựng, khu vực này là vùng nước mặn xâm nhập. Sau khi công trình ngăn mặn, giữ ngọt đi vào hoạt động, trong nền đất vẫn còn tồn dư một lượng muối nhất định và được tôm tự hấp thụ. Tuy nhiên, lượng muối này giảm dần theo thời gian nên sản xuất ngày càng khó khăn.
Liên quan đến vấn đề này, bà Nguyễn Thị Hoài Thúy - Trưởng phòng Quản lý nuôi trồng thủy sản, Chi cục Thủy sản Hà Tĩnh cho biết: “Một số địa phương có trao đổi về việc nuôi tôm thẻ chân trắng trong môi trường nước ngọt nhưng đơn vị đều khuyến cáo không nên. Cách đây 10 năm, Bộ NN&PTNT (nay là Bộ NN&MT) đã có văn bản yêu cầu các địa phương trong cả nước tăng cường quản lý nuôi tôm thẻ chân trắng trong vùng nước ngọt. Tại Hà Tĩnh, Sở TN&MT trước đây (nay là Sở NN&MT) cũng đã ban hành văn bản về việc này để chấn chỉnh, khuyến cáo. Hiện các văn bản này vẫn còn hiệu lực nên các địa phương và hộ nuôi cần chấp hành nghiêm để bảo đảm an toàn trong sản xuất, bảo vệ môi trường và tuân thủ quy hoạch”.
