Chuyển từ chữa bệnh sang phòng bệnh tại gốc

Tầm soát - "chìa khóa" đưa y tế đến gần dân

Tại Hà Tĩnh, tinh thần chủ động phòng bệnh đang được cụ thể hóa bằng những hành động thiết thực, đồng bộ và có chiều sâu. Trọng tâm được xác định rõ là đẩy mạnh khám sàng lọc bệnh không lây nhiễm, tư vấn dinh dưỡng, chăm sóc sức khỏe tâm thần, phát hiện sớm và điều trị kịp thời các bệnh truyền nhiễm; đồng thời phát động phong trào rèn luyện thể lực trong cộng đồng.

Một điểm sáng đáng ghi nhận là sự chủ động “đưa y tế đến gần dân” của các cơ sở y tế. Thay vì chờ người dân đến khám, đội ngũ y tế đã trực tiếp “xuống cơ sở”, tổ chức các đợt khám sàng lọc miễn phí ngay tại cộng đồng. Nhờ đó, mỗi năm có hàng chục nghìn người dân được tiếp cận dịch vụ y tế, phát hiện sớm các bệnh lý nguy hiểm như: ung thư, đái tháo đường, tăng huyết áp, lao, các bệnh về phổi và các rối loạn sức khỏe tâm thần.

Trong dòng chảy đó, công tác y tế dự phòng giữ vai trò nòng cốt. Trước yêu cầu ngày càng cao của thực tiễn, ngành y tế đã tập trung nguồn lực cho các chương trình sàng lọc, tư vấn và quản lý sức khỏe cộng đồng một cách bài bản, khoa học.

Ông Nguyễn Chí Thanh - Giám đốc Trung tâm Kiểm soát bệnh tật Hà Tĩnh nhấn mạnh: “Chúng tôi tập trung tổ chức các đợt khám sàng lọc miễn phí, đặc biệt là các bệnh không lây nhiễm. Đồng thời, tăng cường tư vấn dinh dưỡng, luyện tập thể dục và hướng dẫn người dân theo dõi sức khỏe, thực hiện các khuyến cáo của bác sĩ”.

Riêng năm 2025 và 3 tháng đầu năm 2026, chương trình sàng lọc ung thư sớm cho phụ nữ 30-55 tuổi đã phát hiện 1.572 người có tiền sử mắc bệnh và bất thường tuyến vú/giáp, chiếm tỷ lệ 53%. Toàn tỉnh ghi nhận 125.363 người mắc tăng huyết áp, trong đó, 13.615 người đang được quản lý điều trị tại trạm y tế. Số bệnh nhân đái tháo đường là 26.991 người, với 1.493 người được quản lý tại tuyến cơ sở.

Song song với đó, các chương trình phòng chống bệnh lao và bệnh phổi tiếp tục được mở rộng. Tại 4 xã gồm: Can Lộc, Vũ Quang, Cẩm Xuyên và Thạch Hà, đã có 4.271 người được khám sàng lọc; trong đó phát hiện 410 trường hợp có phim X-quang phổi bất thường, 8 trường hợp dương tính với xét nghiệm đờm và 266 người có rối loạn thông khí phổi. Ở lĩnh vực sức khỏe tâm thần vốn còn nhiều thách thức, những bước tiến ban đầu cũng rất đáng ghi nhận. Từ năm 2025 đến nay, đã có 1.315 người được khám, cấp phát thuốc tại cộng đồng, 743 bệnh nhân được quản lý điều trị và 572 trường hợp mới được phát hiện, trong đó có khoảng 22 bệnh nhân tâm thần phân liệt và 15 bệnh nhân động kinh.

Lan tỏa trách nhiệm cộng đồng, lấy người dân làm trung tâm

Nếu các chương trình y tế là nền tảng, thì chính quyền cơ sở chính là “cánh tay nối dài” đưa chính sách vào cuộc sống. Tại nhiều địa phương, công tác phòng bệnh không còn là nhiệm vụ riêng của ngành y tế, mà đã trở thành phong trào chung của cả hệ thống chính trị. Từ những hoạt động thiết thực như vệ sinh môi trường, diệt loăng quăng, đến các phong trào rèn luyện thể chất như đi bộ, thể dục, dân vũ…, tất cả đang góp phần hình thành một môi trường sống lành mạnh, chủ động phòng ngừa bệnh tật.

Ông Phan Anh Tuấn - Phó Chủ tịch UBND xã Mai Phụ cho biết: “Chúng tôi huy động cả hệ thống chính trị vào cuộc: từ tổ chức vệ sinh môi trường, diệt loăng quăng, đến phát động phong trào đi bộ, thể dục, dân vũ… Quan trọng hơn là truyền thông sâu rộng đến từng thôn, tổ dân phố để người dân hiểu và chủ động tham gia.”

Ở tuyến gần dân nhất, các trạm y tế đang từng bước khẳng định vai trò “gác cổng” trong chăm sóc sức khỏe ban đầu. Không chỉ khám chữa bệnh, đội ngũ y tế cơ sở còn trực tiếp tư vấn, theo dõi và quản lý sức khỏe người dân một cách liên tục.

Bác sĩ Nguyễn Xuân Kháng - Phụ trách Trạm Y tế phường Thành Sen chia sẻ: “Trạm y tế là nơi gần dân nhất nên chúng tôi tập trung tư vấn trực tiếp, khám sàng lọc ban đầu và hướng dẫn người dân phòng bệnh từ sớm, từ xa. Việc cập nhật dữ liệu vào hồ sơ sức khỏe điện tử cũng giúp quản lý tốt hơn các nhóm nguy cơ, đặc biệt là người cao tuổi”.

Quan trọng hơn, nhận thức của người dân đã có sự chuyển biến rõ rệt. Từ chỗ thụ động, nhiều người đã chủ động tham gia các chương trình khám sàng lọc, thay đổi thói quen sinh hoạt để bảo vệ sức khỏe. Bà Hoàng Thị Nhung (TDP Minh Tiến, phường Trần Phú) chia sẻ: “Trước đây tôi ít khi đi khám định kỳ, nhưng giờ có chương trình miễn phí ngay tại địa phương nên rất thuận tiện. Được bác sĩ tư vấn cụ thể về ăn uống, tập luyện, tôi thấy mình cần thay đổi để giữ gìn sức khỏe”.

Ông Nguyễn Minh Đức - Giám đốc Sở Y tế Hà Tĩnh khẳng định: “Nghị quyết 72 của Bộ Chính trị và Nghị quyết Đại hội Đảng bộ tỉnh lần thứ XX đã xác định rõ nhiệm vụ chuyển mạnh, ưu tiên cho y tế dự phòng. Xác định được mục tiêu này, ngành y tế bắt đầu từ việc thay đổi hành vi của mỗi người dân, từ dinh dưỡng, vận động, đến khám sức khỏe định kỳ.

Các đơn vị y tế từ tỉnh đến cơ sở sẽ chủ động khám sàng lọc với quản lý hồ sơ sức khỏe điện tử, giúp người dân theo dõi liên tục và can thiệp sớm các vấn đề về sức khỏe của bản thân. Tăng cường công tác đào tạo nguồn nhân lực thông qua việc phối hợp, liên kết với các bệnh viện tuyến trên theo hình thức cầm tay, chỉ việc để xây dựng đội ngũ y bác sĩ từ tỉnh đến cơ sở vững vàng về chuyên môn, đáp ứng yêu cầu ngày càng cao của Nhân dân”.