Theo các chuyên gia, làn sóng hạn chế trẻ em sử dụng mạng xã hội đang lan rộng trên toàn cầu, sau khi Australia trở thành quốc gia đầu tiên ban hành luật cấm người dưới 16 tuổi sử dụng các nền tảng như TikTok, Instagram hay X.
Ở Việt Nam cũng như nhiều quốc gia khác, các bậc phụ huynh đã lên tiếng mạnh mẽ về những tác động tiêu cực của mạng xã hội và Internet đối với trẻ nhỏ, bao gồm nghiện màn hình, tiếp cận nội dung độc hại, bạo lực mạng và nguy cơ bị xâm hại.
Theo thống kê, Việt Nam hiện nằm trong nhóm quốc gia có tỷ lệ người dùng Internet và mạng xã hội cao trên thế giới với hơn 72 triệu người sử dụng, tương đương khoảng 73% dân số. Trong số này, 7% thuộc độ tuổi từ 13-17 và gần 10% ở độ tuổi 18-24.
Nhiều gia đình kêu gọi cơ quan chức năng kiểm soát nội dung, đồng thời giới hạn thời gian sử dụng thiết bị để bảo vệ sức khỏe tâm thần, nhận thức và sự phát triển toàn diện của con em mình.
Thực tế triển khai còn nhiều thách thức
Tuy nhiên, thực tế cho thấy việc thực thi các quy định này không hề dễ dàng. Nhiều thanh thiếu niên vẫn tìm cách vượt qua hạn chế bằng cách tạo tài khoản mới hoặc sử dụng các phương thức lách luật.
Kinh nghiệm từ Australia cho thấy dù chính sách nhận được sự ủng hộ từ phụ huynh, nhưng việc kiểm soát hoàn toàn hành vi sử dụng mạng xã hội của trẻ là khó khả thi trong ngắn hạn.
Một trong những nguyên nhân chính thúc đẩy các chính sách này là lo ngại về ảnh hưởng của mạng xã hội đối với sức khỏe tinh thần của trẻ em.
Nhiều nghiên cứu cho rằng việc sử dụng thiết bị số quá mức có thể làm giảm khả năng tập trung, gia tăng cảm giác lo âu và ảnh hưởng đến sự phát triển tâm lý. Cuốn sách “The Anxious Generation” của nhà tâm lý học Jonathan Haidt đã góp phần thúc đẩy quan điểm này.
Tác giả cho rằng mạng xã hội đang “tái định hình tuổi thơ” theo hướng tiêu cực, khi trẻ em chuyển từ môi trường vui chơi tự nhiên sang môi trường phụ thuộc vào điện thoại, khó kiểm soát và dễ gây nghiện.
Việc sử dụng thiết bị quá nhiều có thể làm suy giảm trí tưởng tượng, tạo thói quen cần kích thích liên tục và làm gia tăng môi trường xã hội tiêu cực.
Áp lực pháp lý gia tăng
Trong bối cảnh đó, các vụ kiện liên quan đến tác động tiêu cực của mạng xã hội đang gia tăng, làm dấy lên yêu cầu siết chặt quản lý đối với các nền tảng trực tuyến.
Tại Los Angeles, một phụ nữ 20 tuổi đã kiện YouTube và Meta, cho rằng việc nghiện mạng xã hội từ nhỏ đã ảnh hưởng nghiêm trọng đến sức khỏe tâm thần của cô.
Trong một vụ việc khác, bang New Mexico cáo buộc Meta vi phạm luật bảo vệ người tiêu dùng khi gây hiểu lầm về mức độ an toàn của nền tảng và tạo điều kiện cho việc bóc lột trẻ em.
Dù nhận được sự ủng hộ rộng rãi, nhiều chuyên gia cho rằng việc cấm hoàn toàn có thể chưa phải giải pháp tối ưu. Một số ý kiến cho rằng các chính phủ đang hành động quá nhanh trong khi ảnh hưởng từ mạng xã hội đến sức khỏe tâm lý vẫn còn nhiều tranh cãi.
Bên cạnh đó, việc áp dụng các biện pháp kiểm soát cũng đặt ra vấn đề về quyền riêng tư và tự do, khi người dùng phải cung cấp dữ liệu cá nhân để xác minh độ tuổi.
Cần cách tiếp cận toàn diện
Các chuyên gia nhận định để bảo vệ trẻ em trên môi trường mạng, cần sự kết hợp giữa chính sách quản lý, trách nhiệm của doanh nghiệp công nghệ và vai trò của gia đình.
Trong đó, giáo dục kỹ năng sử dụng mạng xã hội và tăng cường giám sát từ phụ huynh được xem là yếu tố quan trọng, thay vì chỉ phụ thuộc vào các biện pháp hành chính.
Có thể thấy, làn sóng siết chặt mạng xã hội đối với trẻ em phản ánh mối quan tâm ngày càng lớn về sức khỏe tinh thần và sự phát triển của thế hệ trẻ trong thời đại số. Nhưng để đạt hiệu quả lâu dài, chính sách cần được triển khai đồng bộ và linh hoạt, phù hợp với thực tiễn./.
