Sinh ra và lớn lên trong một gia đình nhà nho yêu nước, trên mảnh đất giàu truyền thống cách mạng và hiếu học ở xã Cẩm Hưng, tỉnh Hà Tĩnh, ngay từ khi còn ngồi trên ghế nhà trường, đồng chí Hà Huy Tập đã thể hiện tư chất thông minh và bản lĩnh của một nhà cách mạng.
Năm 1923, sau khi tốt nghiệp Trường Quốc học Huế với tấm bằng hạng ưu, Hà Huy Tập được bổ nhiệm vào dạy học tại Trường Tiểu học Pháp - Việt ở thị trấn Nha Trang (tỉnh Khánh Hòa). Trong thời gian này, đồng chí đã cùng một số thanh niên yêu nước mở các lớp dạy chữ Quốc ngữ, dùng tiền lương của mình để mua giấy bút, mực cho nông dân và người nghèo thành thị học tập. Việc làm của thầy giáo Hà Huy Tập đã góp phần thắp sáng niềm tin, lòng tự hào dân tộc cho học trò và Nhân dân lao động ở Nha Trang. Những hoạt động tích cực của Hà Huy Tập đã làm cho nhà cầm quyền và hiệu trưởng nhà trường tức giận, trục xuất ra khỏi tỉnh Khánh Hòa.
Sau đó, Hà Huy Tập được chuyển về dạy học tại Trường Cao Xuân Dục ở Vinh (tỉnh Nghệ An). Lúc này, đồng chí đã gia nhập Hội Phục Việt (sau này là Tân Việt cách mạng Đảng), tích cực tham gia hoạt động tuyên truyền, giáo dục, giác ngộ cách mạng cho học sinh, công nhân, nông dân, tổ chức quần chúng đấu tranh chống thực dân, phong kiến.
Thấy rõ vai trò của Hà Huy Tập, Công sứ Pháp ở Vinh đã chuyển đồng chí lên dạy học ở Quỳ Châu, sát biên giới Việt - Lào. Để bảo vệ Hà Huy Tập thoát khỏi tay bọn mật thám, cuối tháng 3/1927, tổ chức cách mạng đã bí mật bố trí đồng chí vào Nam Kỳ hoạt động, tham gia Kỳ bộ ở Sài Gòn - Chợ Lớn, nhưng vẫn bị bọn mật thám ráo riết theo dõi. Trước tình hình đó, tổ chức đã bố trí cho đồng chí rời Sài Gòn, bí mật ra nước ngoài hoạt động, kết thúc thời kỳ dạy học.
Tháng 12/1928, đồng chí Hà Huy tập cùng một số đồng chí khác được cử đến Quảng Châu (Trung Quốc) bàn việc hợp nhất Tân Việt Cách mạng Đảng với Hội Việt Nam Cách mạng Thanh niên. Tháng 7/1929, đồng chí được cử sang Liên Xô học tại Trường Đại học Phương Đông ở Mát-xcơ-va. Được trang bị lý luận chủ nghĩa Mác - Lê-nin, đồng chí càng khẳng định con đường mình đã chọn là đúng đắn.
Trên cơ sở kiến thức đã được học, cùng với năng lực và sự hiểu biết toàn diện, trong thời gian học tập ở Liên Xô, đồng chí đã nghiên cứu, soạn thảo nhiều tác phẩm có nội dung sâu sắc về tư tưởng, lý luận, về việc vận dụng chủ nghĩa Mác - Lê-nin vào hoàn cảnh và điều kiện cụ thể của Việt Nam. Với tư tưởng, đạo đức cách mạng và những thành tích xuất sắc trong học tập và công tác, cuối năm 1929, đồng chí được kết nạp vào Đảng Cộng sản Liên Xô.
Cuối tháng 6/1932, Hà Huy Tập tập trung viết cuốn sách “Sơ thảo lịch sử phong trào Cộng sản ở Đông Dương”. Sau khi về Quảng Tây (Trung Quốc), năm 1934, đồng tham gia thành lập “Ban Chỉ huy ở ngoài”, giữ vai trò nòng cốt trong khôi phục tổ chức Đảng và chuẩn bị các điều kiện cho Đại hội lần thứ nhất.
Đại hội Đảng lần thứ nhất (3/1935) tại Ma Cao (Trung Quốc) đánh dấu sự khôi phục hệ thống tổ chức Đảng, đề ra phương hướng cho giai đoạn mới và củng cố niềm tin vào cách mạng. Thành công của đại hội gắn với vai trò quan trọng của Ban Chỉ huy ở ngoài, đặc biệt là đồng chí Hà Huy Tập, người trực tiếp chuẩn bị và chủ trì nội dung.
Giai đoạn 1936-1939, Đảng đẩy mạnh phong trào dân chủ, đấu tranh đòi quyền dân sinh, dân chủ. Trên cương vị Tổng Bí thư (7/1936 - 3/1938), đồng chí Hà Huy Tập góp phần quan trọng rèn luyện lực lượng, phát triển phong trào cả về chiều rộng và chiều sâu. Phong trào vận động dân chủ là một giai đoạn thể hiện sâu sắc, sinh động tài năng và những cống hiến to lớn của Tổng Bí thư Hà Huy Tập đối với sự nghiệp cách mạng của Đảng và dân tộc Việt Nam.
Không chỉ là nhà lãnh đạo xuất sắc, đồng chí Hà Huy Tập còn là một trong những nhà tư tưởng, nhà lý luận Mácxít - Lêninnít xuất sắc của Đảng ta. Những tác phẩm lý luận của đồng chí có giá trị rất lớn, thể hiện rõ quan điểm dân tộc và giai cấp, giúp cho Đảng chỉ đạo cách mạng thành công trong những giai đoạn khó khăn, phức tạp nhất.
Từ một trí thức yêu nước, đi theo con đường cách mạng, trở thành người chiến sỹ cộng sản trung kiên, nhà lãnh đạo tài năng, giữ cương vị Tổng Bí thư của Đảng ở tuổi 30, đồng chí Hà Huy Tập đã có nhiều đóng góp to lớn cho sự nghiệp cách mạng của Đảng và dân tộc.
Cẩm Hưng - quê hương đồng chí Hà Huy Tập. Ảnh Đình Nhất.
Sự nghiệp cách mạng vẻ vang của đồng chí đã để lại cho chúng ta bài học vô cùng quý giá về lý tưởng cộng sản, về tinh thần học tập, rèn luyện, phấn đấu không ngừng, về ý chí chiến đấu đến hơi thở cuối cùng vì độc lập, tự do của Tổ quốc, vì hạnh phúc, ấm no của Nhân dân.
