Sắp xếp thôn, tổ dân phố: Tinh gọn từ cơ sở, mở đường phát triển

Thực tiễn cho thấy, ở đâu việc sáp nhập được triển khai hợp lý, ở đó sức mạnh cộng đồng được phát huy rõ nét. Việc làm đường giao thông, xây dựng nhà văn hóa, chỉnh trang cảnh quan đến triển khai các mô hình chuyển đổi số cộng đồng… đều thuận lợi hơn.

Thôn Thái Xá, xã Đồng Lộc là một ví dụ điển hình. Năm 2019, hai thôn Thái Xá 1 và Thái Xá 2 thuộc xã Mỹ Lộc cũ được sáp nhập thành thôn Thái Xá. Thời điểm đó, nhiều người dân băn khoăn về những xáo trộn trong đời sống, sự gắn kết cộng đồng hay khó khăn trong công tác quản lý. Nhưng thực tế đã cho thấy điều ngược lại.

Từ quy mô 190 hộ và 145 hộ thuộc 2 thôn trước đây, đến nay, thôn Thái Xá đã có 352 hộ dân với diện tích hơn 110 ha. Không chỉ lớn hơn về quy mô, nguồn lực được tập trung, cách tổ chức bài bản nên nhiều phong trào được triển khai đồng bộ và hiệu quả. Đáng chú ý, chỉ sau 2 năm sáp nhập, thôn Thái Xá đã được công nhận đạt chuẩn khu dân cư nông thôn mới kiểu mẫu.

Bà Trần Thị Mai – Bí thư Chi bộ thôn Thái Xá cho biết: “Trước khi sáp nhập, việc huy động nguồn lực và tổ chức các phong trào gặp nhiều khó khăn. Tuy nhiên, sau khi hợp nhất hai thôn, bà con đồng thuận, sức dân được tập trung, việc triển khai các phong trào, xây dựng cảnh quan hay huy động đóng góp đều thuận lợi hơn rất nhiều.”

Không chỉ bộ máy được tinh gọn, điều quan trọng hơn là tư duy tổ chức và cách làm ở cơ sở cũng đang từng bước thay đổi. Khi cộng đồng được mở rộng, sức dân được cộng hưởng, tạo thuận lợi hơn trong huy động nguồn lực, phát huy nội lực và nâng cao năng lực tự quản ở khu dân cư.

Bà Lê Thị Toán, người dân thôn Thái Xá chia sẻ: “Sau khi sáp nhập, chúng tôi thấy rõ những chuyển biến tích cực. Đường sá ngày càng khang trang, các phong trào ở khu dân cư cũng sôi nổi hơn trước, đời sống vật chất và tinh thần của Nhân dân từng bước được nâng lên.”

Hiện nay, xã Đồng Lộc được thành lập trên cơ sở sáp nhập các xã Mỹ Lộc, Thượng Lộc và thị trấn Đồng Lộc, với 35 thôn. Sau nhiều lần sắp xếp, quy mô cộng đồng dân cư ở mỗi thôn đều được mở rộng, tạo thuận lợi cho quy hoạch sản xuất, đầu tư hạ tầng và triển khai hiệu quả các phong trào.

Từ thực tiễn đó, địa phương đang xây dựng phương án tiếp tục sắp xếp từ 35 thôn còn khoảng 16-17 thôn, bảo đảm quy mô theo quy định của Bộ Nội vụ.

Ông Nguyễn Đại Đồng - Phó Chủ tịch UBND xã Đồng Lộc cho biết: “Việc tiếp tục sắp xếp thôn là phù hợp với yêu cầu phát triển hiện nay. Khi quy mô dân cư đủ lớn, công tác quản lý, điều hành, triển khai chuyển đổi số hay huy động nguồn lực sẽ tập trung và hiệu quả hơn”.

Không chỉ ở nông thôn, tại đô thị, yêu cầu tái cấu trúc tổ dân phố cũng đang đặt ra ngày càng rõ nét. Trong bối cảnh đô thị hóa diễn ra nhanh, dân cư tập trung đông hơn, các hoạt động kinh tế - xã hội ngày càng đa dạng, mô hình tổ dân phố quy mô nhỏ bắt đầu bộc lộ nhiều hạn chế, nhất là trong quản lý dân cư, vệ sinh môi trường, an ninh trật tự và triển khai chuyển đổi số.

Tổ dân phố Đức Phú, phường Trần Phú hiện có 226 hộ dân với gần 900 nhân khẩu. Quy mô chưa đủ lớn khiến việc huy động nguồn lực và triển khai đồng bộ các mô hình quản trị mới vẫn còn nhiều khó khăn.

Bà Võ Thị Thảo - người dân tổ dân phố Đức Phú cho hay: “Người dân chúng tôi đồng tình với chủ trương sắp xếp của Nhà nước. Nếu tổ dân phố lớn hơn, hoạt động bài bản thì sẽ thuận lợi hơn cho công tác quản lý và triển khai các phong trào chung”.

Ông Nguyễn Xuân Lộc - Tổ trưởng tổ dân phố Đức Phú cho biết: “Hiện nay, quy mô tổ dân phố còn nhỏ nên việc huy động nguồn lực đôi lúc chưa đáp ứng yêu cầu. Nếu tiếp tục sắp xếp hợp lý sẽ tạo thuận lợi hơn cho công tác quản lý ở cơ sở, nhất là trong bối cảnh chuyển đổi số diễn ra nhanh như hiện nay, phần lớn thông tin đều được truyền tải qua Zalo, Facebook nên rất thuận tiện.”

Phường Trần Phú hiện có 42 tổ dân phố; tổ nhiều nhất khoảng 350 hộ dân nhưng cũng có tổ chỉ khoảng 100 hộ. Phần lớn diện tích tự nhiên các tổ chưa đạt 100 ha, thậm chí có tổ chỉ khoảng 18 ha. Quy mô dân cư nhỏ, thiếu đồng đều đang tạo ra nhiều bất cập trong tổ chức bộ máy và phân bổ nguồn lực. Trong khi đó, áp lực đô thị hóa ngày càng lớn đòi hỏi mô hình quản trị phải hiện đại, linh hoạt và hiệu quả hơn.

Theo bà Lê Thị Phương Chi – Phó Chủ tịch UBND phường Trần Phú: “Địa phương đang rà soát để xây dựng phương án sắp xếp phù hợp, bảo đảm vừa tinh gọn đầu mối, vừa nâng cao hiệu quả quản trị và đáp ứng yêu cầu phát triển đô thị hiện nay.”

Cốt lõi của sắp xếp thôn, tổ dân phố không nằm ở việc giảm bao nhiêu đầu mối, mà là sau tinh gọn, bộ máy có thực sự hoạt động hiệu quả, người dân có được phục vụ tốt hơn và nguồn lực được sử dụng hợp lý hơn hay không. Tinh thần đó đang được Ban Bí thư, Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ và Bộ Nội vụ đặt ra trong lộ trình tiếp tục sắp xếp thôn, tổ dân phố phù hợp với mô hình chính quyền địa phương hai cấp, phấn đấu hoàn thành trong quý II năm 2026.

Theo ông Nguyễn Thanh Hùng – Trưởng phòng Xây dựng chính quyền và Tổ chức biên chế, Sở Nội vụ Hà Tĩnh: “Mục tiêu của việc sắp xếp không chỉ là giảm đầu mối, mà quan trọng hơn là nâng cao hiệu lực, hiệu quả hoạt động ở cơ sở; xây dựng đội ngũ cán bộ giỏi cả về chuyên môn và công nghệ thông tin, đáp ứng yêu cầu xây dựng chính quyền địa phương hai cấp hiện đại, lấy người dân và doanh nghiệp làm trung tâm phục vụ.”

Tinh gọn từ cơ sở vì thế không chỉ là giảm đầu mối hay sắp xếp lại địa giới, mà còn là quá trình tái cấu trúc không gian phát triển cộng đồng theo hướng hiện đại và hiệu quả hơn. Khi nguồn lực được tập trung, năng lực quản trị được nâng lên, đó cũng là nền tảng để mô hình chính quyền địa phương hai cấp vận hành thông suốt, phục vụ người dân và doanh nghiệp ngày càng tốt hơn. Và suy cho cùng, mục tiêu lớn nhất của việc sắp xếp thôn, tổ dân phố vẫn là mở đường cho phát triển bền vững trên từng địa bàn dân cư.