Hà Tĩnh hiện có 258 công trình ghi công liệt sĩ đang được sử dụng, gồm nghĩa trang liệt sĩ, đài tưởng niệm, nhà bia ghi tên liệt sĩ và đền thờ. Trong bối cảnh sắp xếp đơn vị hành chính, nhiều công trình không nằm tại trung tâm hành chính mới hoặc thay đổi đơn vị quản lý trực tiếp. Tuy nhiên, từ thực tiễn ở nhiều địa phương cho thấy, bằng những cách làm trách nhiệm, các công trình ghi công tiếp tục được chăm sóc chu đáo.
Tại xã Hà Linh, việc quản lý các công trình tưởng niệm liệt sĩ sau sáp nhập được thực hiện theo hướng tập trung, phù hợp với điều kiện thực tiễn. Sau khi sáp nhập, địa phương còn hai đài tưởng niệm liệt sĩ thuộc địa bàn các xã Phương Điền (cũ) và Phương Mỹ (cũ). Do được xây dựng từ nhiều năm trước, trong khi trung tâm hành chính đã chuyển về địa điểm mới nên việc quản lý, chăm sóc gặp không ít khó khăn.
Trước thực tế đó, cấp ủy, chính quyền địa phương đã triển khai phương án quy tập, xây dựng đài tưởng niệm liệt sĩ tập trung tại khu vực trung tâm hành chính xã. Công trình hiện ghi danh 233 liệt sĩ và 17 Bà mẹ Việt Nam Anh hùng của 3 xã trước đây. Việc quy hoạch tập trung không chỉ tạo thuận lợi cho công tác quản lý, chăm sóc mà còn giúp người dân, thân nhân liệt sĩ thuận tiện hơn trong việc thăm viếng, tri ân.
Để công trình luôn khang trang, sạch đẹp, địa phương giao Đoàn Thanh niên xã thường xuyên vệ sinh, quét dọn, chăm sóc cảnh quan. Các hoạt động dâng hương, tưởng niệm cũng được tổ chức tập trung, trang trọng vào các dịp lễ, tết và ngày kỷ niệm lớn của đất nước.
Ông Hoàng Xuân Tần - Chủ tịch UBND xã Hà Linh cho biết: "Việc xây dựng đài tưởng niệm tập trung nhằm phù hợp với quy hoạch mới, đồng thời tạo điều kiện thuận lợi cho công tác quản lý và tổ chức các hoạt động tri ân. Các vị trí cũ sẽ được xử lý theo đúng quy định trước khi chuyển đổi thành các công trình phục vụ cộng đồng".
Nếu như xã Hà Linh lựa chọn phương án quy hoạch tập trung thì xã Đồng Tiến lại phát huy hiệu quả mô hình quản lý tại chỗ. Do chưa có điều kiện di dời hoặc quy tập các công trình tưởng niệm về một địa điểm chung, địa phương đã giao trách nhiệm cụ thể cho các đơn vị tiếp quản trụ sở cũ trên địa bàn.
Hiện nay, đài tưởng niệm liệt sĩ tại xã Thạch Văn (cũ) được Công an xã Đồng Tiến trực tiếp chăm sóc. Không chỉ thực hiện tốt nhiệm vụ quản lý, lực lượng công an còn chủ động phối hợp với địa phương sửa chữa các hạng mục xuống cấp, bảo đảm sự tôn nghiêm của công trình.
Đại úy Nguyễn Đình Hoàng - Phó Trưởng Công an xã Đồng Tiến chia sẻ: "Đơn vị xác định việc chăm sóc đài tưởng niệm không chỉ là nhiệm vụ được giao mà còn là trách nhiệm, sự tri ân đối với các anh hùng liệt sĩ đã hy sinh vì độc lập, tự do của Tổ quốc".
Không chỉ tại Hà Linh hay Đồng Tiến, nhiều địa phương khác trong tỉnh cũng đang có những cách làm phù hợp nhằm bảo đảm các công trình ghi công liệt sĩ luôn được chăm sóc chu đáo sau sắp xếp đơn vị hành chính. Tại nhiều xã, phường, việc quản lý công trình được gắn với trách nhiệm của các tổ chức đoàn thể như: đoàn thanh niên, hội cựu chiến binh, hội phụ nữ hoặc các trường học trên địa bàn. Nhiều nơi duy trì hiệu quả mô hình “Địa chỉ đỏ”, “Ngày thứ Bảy tình nguyện”, “Chủ nhật xanh” gắn với vệ sinh, chỉnh trang khuôn viên các công trình ghi công.
Bên cạnh đó, nhiều địa phương huy động nguồn xã hội hóa để sửa chữa các hạng mục xuống cấp, bổ sung hệ thống cây xanh, điện chiếu sáng và các công trình phụ trợ, góp phần tạo không gian trang nghiêm, thuận lợi cho Nhân dân và thân nhân liệt sĩ đến dâng hương, tưởng niệm...
Thực tiễn từ các địa phương cho thấy, dù lựa chọn mô hình quy hoạch tập trung hay duy trì quản lý tại chỗ, điểm chung là sự quan tâm, phân công trách nhiệm rõ ràng và huy động hiệu quả sự tham gia của các tổ chức, đoàn thể. Đây là những kinh nghiệm cần được nhân rộng trong điều kiện nguồn lực đầu tư của địa phương còn hạn chế.
Theo ông Nguyễn Văn Sơn, nguyên Giám đốc Sở LĐ-TB&XH (cũ), nguyên Ủy viên Ủy ban Các vấn đề xã hội của Quốc hội, các công trình ghi công liệt sĩ là những thiết chế văn hóa - lịch sử đặc biệt, gắn với truyền thống cách mạng và đời sống tinh thần của Nhân dân. Vì vậy, việc di dời, cải tạo hoặc tháo dỡ phải được thực hiện đúng quy định pháp luật, có sự tham khảo ý kiến cơ quan chuyên môn và tạo được sự đồng thuận. Đồng thời, yếu tố thuận lợi cho người dân và thân nhân liệt sĩ đến thăm viếng cần luôn được đặt lên hàng đầu.
