Thanh tra phòng cháy, chữa cháy và cứu nạn, cứu hộ (PCCC&CNCH) không đơn thuần là hoạt động kiểm tra, xử lý vi phạm mà là một khâu trọng yếu trong chu trình quản lý nhà nước về PCCC&CNCH. Thanh tra có chức năng phát hiện “lỗ hổng” trong tổ chức thực hiện pháp luật, đánh giá đúng thực trạng mức độ an toàn của từng loại hình cơ sở, từ đó kiến nghị hoàn thiện cơ chế, chính sách và nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý. Làm tốt công tác thanh tra sẽ chuyển hóa được tư duy từ “chữa cháy” sang “phòng cháy”, từ bị động ứng phó sang chủ động kiểm soát rủi ro.
Hiện nay, công tác thanh tra PCCC&CNCH đang đứng trước nhiều thách thức mới. Sự đa dạng, phức tạp của các loại hình cơ sở, đặc biệt là các công trình cao tầng, siêu cao tầng, trung tâm thương mại, kho bãi quy mô lớn, nhà ở kết hợp sản xuất, kinh doanh trong khu dân cư… khiến yêu cầu về chuyên môn, nghiệp vụ thanh tra ngày càng cao. Bên cạnh đó, một bộ phận cơ sở vẫn còn tư tưởng đối phó, chưa thực sự coi trọng công tác PCCC; tình trạng vi phạm quy định về an toàn cháy, nổ vẫn còn xảy ra, thậm chí tái diễn. Mặt khác, nguồn lực phục vụ công tác thanh tra ở một số nơi còn hạn chế, phương thức triển khai chưa thật sự đổi mới, chưa theo kịp yêu cầu thực tiễn.
Để nâng cao hiệu quả công tác thanh tra PCCC&CNCH trong tình hình mới, cần tập trung đổi mới tư duy và phương pháp thanh tra theo hướng quản lý rủi ro. Thay vì kiểm tra dàn trải, cần xác định rõ các lĩnh vực, loại hình cơ sở có nguy cơ cao để tập trung thanh tra chuyên sâu, có trọng tâm, trọng điểm. Việc áp dụng các tiêu chí đánh giá rủi ro, phân loại mức độ nguy hiểm về cháy, nổ sẽ giúp sử dụng hiệu quả nguồn lực, đồng thời nâng cao chất lượng, chiều sâu của hoạt động thanh tra.
Bên cạnh đó, nâng cao chất lượng đội ngũ cán bộ làm công tác thanh tra. Đây là yếu tố then chốt quyết định hiệu quả thực thi. Cán bộ thanh tra không chỉ cần vững vàng về pháp luật, tinh thông về nghiệp vụ PCCC&CNCH, mà phải có bản lĩnh, tinh thần trách nhiệm, kỹ năng phân tích, đánh giá và xử lý tình huống.
Đẩy mạnh ứng dụng khoa học công nghệ trong công tác thanh tra. Việc xây dựng cơ sở dữ liệu số về PCCC&CNCH, ứng dụng phần mềm quản lý, giám sát từ xa, phân tích dữ liệu lớn (big data) sẽ giúp nâng cao khả năng dự báo, cảnh báo sớm nguy cơ cháy, nổ. Đồng thời, công nghệ cũng góp phần minh bạch hóa hoạt động thanh tra, hạn chế tiêu cực, nâng cao tính khách quan, chính xác.
Kết hợp chặt chẽ giữa thanh tra, kiểm tra với tuyên truyền, hướng dẫn. Thanh tra không chỉ để “phát hiện sai phạm” mà còn phải “tạo chuyển biến”. Thông qua hoạt động thanh tra, cần tăng cường hướng dẫn cơ sở khắc phục tồn tại, phổ biến các quy định pháp luật, chia sẻ kinh nghiệm, kỹ năng phòng ngừa và xử lý sự cố. Khi nhận thức được nâng cao, ý thức tự giác chấp hành sẽ trở thành yếu tố bền vững nhất trong bảo đảm an toàn PCCC.
Hoàn thiện cơ chế phối hợp và nâng cao trách nhiệm của người đứng đầu. Công tác PCCC&CNCH không phải nhiệm vụ riêng của lực lượng chức năng mà là trách nhiệm chung của cả hệ thống chính trị và toàn xã hội. Do đó, cần tăng cường phối hợp giữa các ngành, các cấp trong thanh tra, kiểm tra; đồng thời, đề cao vai trò, trách nhiệm của người đứng đầu cơ sở trong việc tổ chức thực hiện các quy định về an toàn PCCC&CNCH. Đây là yếu tố quyết định để các biện pháp an toàn được duy trì thường xuyên, hiệu quả.
Cuối cùng, cần tăng cường tính nghiêm minh của pháp luật trong xử lý vi phạm. Thanh tra chỉ thực sự có hiệu lực khi đi liền với xử lý nghiêm các hành vi vi phạm, không có vùng cấm, không có ngoại lệ. Việc công khai kết quả thanh tra, xử lý vi phạm cũng là một biện pháp răn đe, phòng ngừa hữu hiệu, góp phần xây dựng môi trường sản xuất, kinh doanh an toàn, lành mạnh.
Trong tình hình mới, yêu cầu đặt ra đối với công tác PCCC&CNCH ngày càng cao, đòi hỏi công tác thanh tra phải không ngừng đổi mới, nâng cao chất lượng và hiệu quả. Khi thanh tra thực sự trở thành “lá chắn phòng ngừa” vững chắc, góp phần kiểm soát nguy cơ từ sớm, từ xa, thì mục tiêu bảo vệ tính mạng, tài sản của Nhân dân và giữ vững an ninh, trật tự xã hội mới có thể đạt được một cách bền vững.
