Những "khoảng trống" trong phòng cháy, chữa cháy ở Hà Tĩnh

Mùa nắng nóng kéo theo nguy cơ cháy nổ gia tăng tại các khu dân cư, cơ sở sản xuất, làng nghề. Với điều kiện thời tiết hanh khô, chỉ một sơ suất nhỏ trong sử dụng điện, lửa hay bất cẩn trong sinh hoạt cũng có thể dẫn đến hậu quả lớn. Đây cũng là thời điểm công tác phòng cháy, chữa cháy được đặt ra cấp thiết hơn bao giờ hết.

Tại Hà Tĩnh, phương tiện phòng cháy ngày càng được quan tâm đầu tư, nhiều mô hình an toàn được xây dựng rộng khắp. Dù vậy, hiệu quả thực tế ở một số nơi vẫn chưa tương xứng. Chỉ khi sự cố xảy ra, những hạn chế về hạ tầng, kỹ năng ứng phó và công tác duy trì vận hành mới bộc lộ rõ. Đó là đường sá chật hẹp khiến xe chữa cháy khó tiếp cận; nhiều người dân chưa thành thạo sử dụng thiết bị, trong khi không ít mô hình sau thời gian triển khai đã dần xuống cấp, hoạt động kém hiệu quả...

Nỗi lo dễ nhận thấy nhất là tại nhiều khu dân cư đông đúc, nơi nguy cơ cháy nổ tăng cao nhưng điều kiện tiếp cận chữa cháy còn nhiều hạn chế. Đây là trở ngại lớn bởi những phút đầu tiên khi xảy ra hỏa hoạn luôn có ý nghĩa quyết định trong việc khống chế đám cháy.

Là địa phương có mật độ dân cư gần 11.000 người/km², thôn Xuân Phượng (xã Lộc Hà) có hệ thống đường giao thông nhỏ hẹp, nhiều ngõ sâu nên xe chữa cháy chuyên dụng gần như không thể tiếp cận khi có sự cố. Ông Nguyễn Văn Dũng, Bí thư Chi bộ Xuân Phượng cho biết: “Với những khu dân cư nằm trong ngõ nhỏ, phương châm "4 tại chỗ" giữ vai trò đặc biệt quan trọng. Nguy hiểm nhất ở vùng này là khả năng cháy lan rất cao nếu không xử lý đám cháy kịp thời”.

Thực tế cho thấy, ở những khu vực hạ tầng còn bất cập, lực lượng tại chỗ, phương tiện tại chỗ và khả năng xử lý ban đầu của người dân chính là “lá chắn” đầu tiên để hạn chế thiệt hại trước khi lực lượng chuyên nghiệp có mặt.

Nếu hạ tầng là điểm nghẽn bên ngoài, thì kỹ năng sử dụng phương tiện lại là khoảng trống ngay trong mỗi gia đình, cơ sở sản xuất. Khi thiết bị không được kiểm tra thường xuyên, người dân không quen thao tác, thì bình chữa cháy hay phương tiện cứu hỏa khó phát huy giá trị thực tế.

Ông Phan Hồng Nuôi (thôn Xuân Phượng, xã Lộc Hà) chia sẻ: “Mua bình về nhưng ít dùng nên gia đình tôi thường cất gọn. Để lâu không thao tác, nếu có sự cố xảy ra, tôi cũng không thật sự tự tin khi sử dụng”.

Nếu trong nhiều gia đình, hạn chế nằm ở kỹ năng sử dụng thiết bị chữa cháy ban đầu, thì tại các hộ vừa ở vừa kinh doanh, rủi ro lại đến từ việc sắp xếp hàng hóa, bố trí không gian thiếu an toàn. Tại tổ dân phố Tiến Giang (phường Trần Phú) – nơi tập trung nhiều hộ kinh doanh vàng mã, chăn ga gối đệm và các mặt hàng dễ cháy, hàng hóa tập kết lộn xộn; giấy, vải, mút nệm đặt sát nguồn điện; lối thoát nạn chưa đảm bảo; một số trang thiết bị như bình chữa cháy, bộ tiêu lệnh đã hoen gỉ, quá niên hạn sử dụng.

Ông Dương Minh Châu – chủ cơ sở sản xuất hàng mã Vân Châu (tổ dân phố Tiến Giang, phường Trần Phú) cho biết: “Do sản xuất trong khu dân cư, mặt bằng chật hẹp nên việc bố trí khu sản xuất và lối thoát nạn còn nhiều khó khăn. Bình chữa cháy có trang bị, nhưng một số chưa được kiểm tra thường xuyên. Chúng tôi sẽ khắc phục để đảm bảo an toàn hơn”.

Thực trạng tại cơ sở này cũng phản ánh bức tranh chung ở nhiều điểm sản xuất nằm xen cài trong khu dân cư hiện nay. Ông Lê Quang Nghiêm – Phó Trưởng phòng Kinh tế, Hạ tầng và Đô thị UBND phường Trần Phú cho biết: “Ở nhiều cơ sở sản xuất trong khu dân cư, việc trang bị phòng cháy, chữa cháy vẫn mang tính đối phó. Người lao động chưa thành thạo sử dụng thiết bị, lực lượng tại chỗ chưa được tổ chức bài bản; nhiều nơi thiếu nước chữa cháy, lối thoát nạn và trang thiết bị chưa đảm bảo theo quy chuẩn”.

Một khoảng trống khác nằm ở việc duy trì hiệu quả các mô hình sau đầu tư. Thiết bị có thể được lắp đặt đầy đủ, nhưng nếu thiếu bảo dưỡng, thiếu người quản lý thì vẫn khó phát huy tác dụng khi cần thiết. Điều này thể hiện rõ tại cụm A làng mộc Thái Yên (xã Đức Thịnh), nơi tập trung hàng trăm cơ sở sản xuất, kinh doanh đồ mộc. Hệ thống phòng cháy, chữa cháy được đầu tư với trạm bơm, đường ống, trụ cấp nước… nhưng sau thời gian sử dụng, nhiều hạng mục đã xuống cấp.

Ông Nguyễn Đăng Thế, người dân làng mộc Thái Yên cho biết: “Hệ thống có lắp đặt nhưng không có người quản lý, hầu như đã hư hỏng. Nếu xảy ra cháy nổ thì rất nguy hiểm, bà con ai cũng lo vì thiết bị có nhưng khó sử dụng khi cần”.

Thời gian qua, Hà Tĩnh đã triển khai nhiều mô hình như “Nhà tôi có bình chữa cháy”, “Tổ liên gia an toàn phòng cháy, chữa cháy”, “Điểm chữa cháy công cộng”… Tuy nhiên, sau một thời gian hoạt động, nhiều mô hình đã bộc lộ hạn chế. Riêng với “Điểm chữa cháy công cộng”, không ít tủ thiết bị, bình chữa cháy, dụng cụ phá dỡ… đã hư hỏng, xuống cấp. Có nơi, để tránh mất cắp, thiết bị được gửi tạm tại nhà dân gần khu vực lắp đặt, nhưng khi xảy ra sự cố, việc tiếp cận có thể bị chậm trễ nếu chủ nhà đi vắng.

Hiện nay, 99% hộ dân ở Hà Tĩnh đã tự trang bị bình chữa cháy trong gia đình. Toàn tỉnh xây dựng được 361 mô hình “Tổ liên gia an toàn về phòng cháy chữa cháy”, 426 điểm chữa cháy công cộng và 7 mô hình khu dân cư an toàn về phòng cháy chữa cháy. Tuy nhiên, số lượng chưa thể thay thế chất lượng vận hành. Chỉ trong 4 tháng đầu năm 2026, trên địa bàn toàn tỉnh đã xảy ra 20 vụ cháy, nổ, gây thiệt hại nặng nề về tài sản. Gần đây nhất là vụ cháy xảy ra tại khu vực trưng bày sản phẩm thuộc Công ty TNHH Chế biến gỗ và Thương mại Hào Quang, phường Thành Sen vào trưa 12/4.

Khi hỏa hoạn xảy ra, sự chậm trễ hay chủ quan đều có thể phải trả giá bằng tài sản, thậm chí là tính mạng con người. Một bình chữa cháy chỉ thực sự có giá trị khi được sử dụng đúng lúc. Một trụ nước chỉ có ý nghĩa khi luôn sẵn sàng hoạt động. Và một hệ thống phòng cháy, chữa cháy chỉ hiệu quả khi được vận hành bằng trách nhiệm, kỹ năng và sự chủ động của con người. Thu hẹp khoảng cách giữa đầu tư và hiệu quả thực tế, đó mới là thước đo bền vững của an toàn phòng cháy, chữa cháy trong đời sống hôm nay.

Trong công tác chữa cháy, những phút đầu tiên khi xẩy ra hỏa hoạn được xem là "giờ vàng" để phát hiện, xử lý và khống chế đám cháy, nên việc phát huy hiệu quả phương châm "4 tại chỗ" gồm lực lượng tại chỗ, phương tiện tại chỗ, chỉ huy tại chỗ và hậu cần tại chỗ có ý nghĩa đặc biệt quan trọng. Nếu người dân chủ động phát hiện sớm, bình tĩnh xử lý đúng cách và sử dụng thành thạo các phương tiện chữa cháy ban đầu thì sẽ góp phần hạn chế đáng kể thiệt hại về người và tài sản. Các địa phương cần thường xuyên kiểm tra, đánh giá đúng thực chất, kịp thời bổ sung, thay thế các phương tiện hư hỏng, thiếu hụt; đồng thời tăng cường tuyên truyền, tập huấn, thực tập phương án chữa cháy và cứu nạn cứu hộ để nâng cao kỹ năng xử lý tình huống cho người dân. Mục tiêu là gắn việc trang bị phương tiện với khả năng vận hành hiệu quả trong thực tế.

Thượng tá Nguyễn Văn Lộc, Phó Trưởng phòng Cảnh sát PCCC và CNCH, Công an tỉnh Hà Tĩnh