Mở không gian phát triển cho Khu kinh tế CKQT Cầu Treo
Dù sở hữu vị trí chiến lược trên tuyến quốc lộ 8 kết nối cảng biển Vũng Áng với Lào, Thái Lan và các nước Tiểu vùng sông Mekong mở rộng, Khu kinh tế Cửa khẩu quốc tế (CKQT) Cầu Treo vẫn chưa phát huy hết tiềm năng.
Gần 2 thập kỷ phát triển, tỷ lệ lấp đầy tại các khu chức năng trong quy hoạch chung của Khu kinh tế CKQT Cầu Treo mới đạt gần 10%, phần lớn dự án quy mô nhỏ, thiếu nhà đầu tư chiến lược. Thực trạng này một phần xuất phát từ sự thiếu đồng bộ giữa quy hoạch chung và quy hoạch phân khu khiến không gian phát triển bị chia cắt; quy hoạch chưa sát với thực tế thị trường và quy hoạch hạ tầng giao thông, logistics chưa gắn kết chặt với quốc lộ 8 và quy hoạch ngành, làm hạn chế vai trò cửa ngõ giao thương trên hành lang kinh tế Đông – Tây.
Để tháo gỡ "điểm nghẽn" này, ngày 16/3/2026, Thủ tướng Chính phủ ban hành Quyết định số 439/QĐ-TTg về phê duyệt điều chỉnh quy hoạch chung xây dựng Khu kinh tế CKQT Cầu Treo đến năm 2045. Đây là cơ sở để khu kinh tế tái cơ cấu, chuyển đổi từ mô hình dựa vào ưu đãi sang mô hình phát triển dựa trên lợi thế kết nối và dịch vụ.
Cùng với điều chỉnh quy hoạch, Hà Tĩnh đang từng bước hiện thực hóa định hướng phát triển Khu kinh tế CKQT Cầu Treo bằng các dự án hạ tầng trọng điểm. Ngày 16/7/2026, UBND tỉnh phê duyệt chủ trương đầu tư Dự án nâng cấp, cải tạo Nhà liên hợp CKQT Cầu Treo kết hợp quốc môn và hạ tầng kỹ thuật khu vực xung quanh cửa khẩu với tổng vốn hơn 154 tỷ đồng.
Ông Trần Đình Nghị - Phó Trưởng ban Quản lý Khu kinh tế tỉnh cho biết: “Dự án sẽ mở rộng khu quốc môn từ 3 lên 4 làn xe mỗi chiều dành cho phương tiện xuất nhập cảnh; cải tạo toàn bộ không gian nhà liên hợp; đồng thời nâng cấp hệ thống sân bãi, đường giao thông, vỉa hè, cảnh quan và hạ tầng kỹ thuật khu vực cửa khẩu. Khi hoàn thành vào năm 2028, công trình không chỉ tạo diện mạo hiện đại cho cửa khẩu mà còn góp phần cải cách thủ tục hành chính, nâng cao năng lực thông quan hàng hóa và kiểm soát xuất nhập cảnh”.
Một “cú hích” mang tính chiến lược khác đến từ quy hoạch tuyến cao tốc Hà Tĩnh - Cầu Treo. Theo Quy hoạch mạng lưới đường bộ thời kỳ 2021-2030, tầm nhìn đến năm 2050 vừa được Bộ Xây dựng điều chỉnh, tuyến cao tốc Hà Tĩnh - Cầu Treo dài khoảng 85 km chính thức được bổ sung vào mạng lưới đường cao tốc quốc gia.
Tuyến đường được quy hoạch với quy mô 4-6 làn xe, kết nối trực tiếp với cao tốc Bắc - Nam phía Đông và CKQT Cầu Treo. Khi tuyến cao tốc này được đầu tư, thời gian vận chuyển hàng hóa từ cảng Vũng Áng lên cửa khẩu sẽ được rút ngắn, đồng thời hình thành trục logistics xuyên suốt từ biển đến biên giới. Đây là điều kiện quan trọng để Cầu Treo phát huy vai trò cửa ngõ giao thương quốc tế của khu vực Bắc Trung Bộ.
Dòng vốn đầu tư đang dịch chuyển về phía tây Hà Tĩnh
Nếu quy hoạch và hạ tầng tạo nền móng phát triển thì các dự án đầu tư cho thấy niềm tin của doanh nghiệp đối với Khu kinh tế CKQT Cầu Treo. Gần đây, nhiều dự án liên tiếp được chấp thuận chủ trương đầu tư, tạo động lực phát triển mới cho khu vực phía tây Hà Tĩnh.
Ngày 28/7/2026, Ban Quản lý KKT tỉnh chấp thuận chủ trương đầu tư Dự án Nhà máy Thủy điện Hương Sơn 3 do Công ty CP Năng lượng xanh Hương Sơn thực hiện với tổng vốn gần 500 tỷ đồng tại xã Sơn Kim 1.
Ông Phạm Tiến Dũng – Chủ tịch HĐQT Công ty CP Năng lượng xanh Hương Sơn cho hay: “Nhà máy có công suất 14 MW, dự kiến cung cấp 45 triệu kWh điện/năm cho lưới quốc gia. Chúng tôi đang phối hợp gấp rút triển khai các bước, phấn đấu khởi công xây dựng nhà máy vào tháng 1/2027 và dự kiến hoàn thành vào năm 2028; góp phần khai thác hiệu quả tiềm năng thủy năng, bổ sung nguồn điện và thúc đẩy phát triển kinh tế khu vực miền núi phía tây Hà Tĩnh”.
Cùng với lĩnh vực năng lượng, công nghiệp chế biến và logistics cũng đang hình thành những “mắt xích” mới. Tại xã Sơn Tây, Dự án Nhà máy chế biến lâm sản Hà Tân với tổng vốn 188 tỷ đồng được chấp thuận chủ trương đầu tư trong tháng 7. Nhà máy sẽ sản xuất viên nén năng lượng và các sản phẩm từ phụ phẩm lâm nghiệp phục vụ thị trường nội địa và xuất khẩu.
Tương tự, Dự án Nhà máy sản xuất thùng carton và dịch vụ logistics Dũng Trang Sơn Tây với tổng vốn hơn 115 tỷ đồng đang được triển khai nhằm cung cấp dịch vụ kho bãi, vận tải, lưu giữ hàng hóa, logistics và hỗ trợ thủ tục xuất nhập khẩu. Việc các dự án sản xuất, logistics và năng lượng cùng xuất hiện cho thấy cơ cấu đầu tư tại Cầu Treo đang có sự chuyển biến tích cực, từng bước hình thành chuỗi giá trị.
Ông Phạm Hoài An - Chủ tịch UBND xã Sơn Tây thông tin: “Địa phương đang tập trung hỗ trợ các doanh nghiệp hoàn thiện thủ tục đầu tư, đẩy nhanh giải phóng mặt bằng để các dự án sớm triển khai. Các dự án khi đi vào hoạt động sẽ tạo việc làm, tăng thu ngân sách, thúc đẩy phát triển công nghiệp, thương mại và logistics theo hướng đồng bộ”.
Nhìn chung, sau gần hai thập kỷ phát triển, Cầu Treo đang đứng trước cơ hội chuyển mình mạnh mẽ. Nếu những định hướng quy hoạch tiếp tục được hiện thực hóa cùng với tiến độ đầu tư hạ tầng và thu hút hiệu quả các nhà đầu tư chiến lược, KKT cửa khẩu này sẽ trở thành trung tâm giao lưu kinh tế, thương mại, xuất nhập khẩu hàng hóa, dịch vụ với Lào và Đông Bắc Thái Lan; tạo nền tảng thúc đẩy tăng trưởng kinh tế Hà Tĩnh.
Khu kinh tế CKQT Cầu Treo hiện có 31 dự án đầu tư, trong đó 30 dự án đầu tư trong nước với tổng vốn đăng ký hơn 2.800 tỷ đồng, 1 dự án đầu tư nước ngoài có tổng vốn đăng ký đầu tư 4,88 triệu USD.
KKT hiện có hơn 140 doanh nghiệp, hợp tác xã đang hoạt động, đóng góp ngân sách nhà nước giai đoạn 2021 - 2025 trên 2.300 tỷ đồng (cao gấp 2,9 so với giai đoạn 2016 - 2020). Tổng kim ngạch xuất nhập khẩu qua CKQT Cầu Treo giai đoạn 2021 - 2025 là 1,8 tỷ USD (tăng 13% so với giai đoạn 2016 - 2020).
