Sự phổ biến của các thiết bị điện tử và phương tiện sử dụng pin đang khiến lượng pin thải phát sinh ngày càng lớn. Từ điều khiển, đồ chơi trẻ em, pin điện thoại, đồng hồ điện tử đến xe đạp điện, xe máy điện… hầu hết đều sử dụng pin hoặc ắc quy. Khi vòng đời sản phẩm ngày càng ngắn, lượng pin hỏng cũng tăng theo.
Theo các chuyên gia môi trường, nhiều loại pin hiện nay chứa các thành phần như chì, thủy ngân, cadimi, lithium… Nếu bị thải bỏ không đúng cách, các chất này có thể ngấm vào đất, nguồn nước và gây ảnh hưởng lâu dài tới môi trường, sức khỏe con người.
Điều đáng nói, tại nhiều địa phương, pin thải sinh hoạt hiện vẫn chưa có quy trình thu gom riêng biệt. Nhiều gia đình lựa chọn cất lại trong nhà, bỏ chung với rác sinh hoạt hoặc bán cho cơ sở thu mua phế liệu.
Tại một điểm tập kết rác dân sinh ở phường Thành Sen, không khó để bắt gặp các loại pin đã qua sử dụng nằm lẫn trong rác sinh hoạt. Bà Trần Thị Phương (phường Thành Sen) cho biết: “Biết pin là rác thải nguy hại nên gia đình thường gom lại để riêng chứ không bỏ cùng rác sinh hoạt. Tuy nhiên, để lâu trong nhà cũng thấy lo lắng vì không biết xử lý thế nào. Nhiều người quanh đây cuối cùng vẫn vứt lẫn pin ra môi trường cùng rác sinh hoạt”.
Thời gian qua, nhiều địa phương, tổ chức đoàn thể, trường học trên địa bàn Hà Tĩnh đã triển khai các mô hình thu gom pin thải nhằm nâng cao ý thức bảo vệ môi trường. Tuy nhiên, phần lớn hoạt động vẫn mang tính phong trào, diễn ra theo từng đợt phát động ngắn hạn nên khó duy trì lâu dài. Sau thời gian đầu được hưởng ứng khá tích cực, nhiều mô hình dần trầm lắng do thiếu sự kết nối với khâu xử lý phía sau.
Điển hình, tháng 10/2023, Hội LHPN phường Trần Phú, TP Hà Tĩnh (cũ), nay là phường Thành Sen đã triển khai mô hình thu gom pin đã qua sử dụng tại khu dân cư. Thời điểm mới thực hiện, mô hình nhận được sự hưởng ứng tích cực từ người dân; nhiều hộ gia đình bắt đầu hình thành thói quen giữ lại pin cũ thay vì bỏ lẫn trong rác sinh hoạt như trước.
Tuy vậy, sau một thời gian, hoạt động thu gom pin dần gặp khó do thiếu đơn vị tiếp nhận và xử lý chuyên biệt. Pin sau khi thu gom chủ yếu được lưu giữ tạm thời, trong khi việc vận chuyển, xử lý loại chất thải này đòi hỏi quy trình riêng đối với chất thải nguy hại.
Tại xã Yên Hòa, Đoàn thanh niên địa phương cũng đang duy trì hoạt động thu gom pin đã qua sử dụng tại một số điểm công cộng và trường học trên địa bàn. Tuy nhiên, quá trình thực hiện vẫn gặp nhiều khó khăn, nhất là ở khâu lưu giữ và xử lý sau thu gom.
Anh Phạm Viết Tuấn - Bí thư Đoàn xã Yên Hòa cho biết: “Người dân tham gia chưa đông nên phải mất khá nhiều thời gian mới gom đủ số lượng pin để chuyển cho đơn vị xử lý. Trong khi đó, pin lại phải lưu giữ tạm thời tại địa phương nhưng chưa có quy trình bảo quản phù hợp nên cũng tiềm ẩn nguy cơ ảnh hưởng môi trường. Ngoài ra, kinh phí vận chuyển cũng là một trong những khó khăn của đơn vị”.
Không chỉ riêng xã Yên Hòa, đây cũng là khó khăn chung của nhiều mô hình thu gom pin đã qua sử dụng hiện nay trên địa bàn tỉnh.
Lý giải về những khó khăn trong việc thu gom, xử lý pin đã qua sử dụng, ông Nguyễn Tiến Hùng - Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường Hà Tĩnh cho rằng: "Lượng pin thải phát sinh từ sinh hoạt còn nhỏ lẻ, phân tán, trong khi đó, việc vận chuyển, xử lý lại đòi hỏi quy trình riêng đối với chất thải nguy hại. Điều này khiến nhiều địa phương, tổ chức đoàn thể gặp khó trong lưu giữ, trung chuyển và duy trì hoạt động thu gom lâu dài. Do đó, để từng bước khắc phục tình trạng này, Hà Tĩnh đang triển khai Đề án phân loại chất thải rắn sinh hoạt tại nguồn giai đoạn 2025 - 2030. Trong đó, chất thải nguy hại phát sinh trong sinh hoạt, bao gồm pin đã qua sử dụng, được xác định là một trong những nhóm chất thải cần phân loại, thu gom riêng".
Quản lý, xử lý pin thải không thể chỉ trông chờ vào một lực lượng hay một giải pháp đơn lẻ mà cần sự chung tay của toàn xã hội, từ cơ quan quản lý, các tổ chức đoàn thể, doanh nghiệp đến mỗi người dân. Khi trách nhiệm được đặt đúng và thực hiện đồng bộ ở từng khâu, những khó khăn trong xử lý pin thải mới có thể từng bước được khắc phục.