Thời điểm này, khu tái định cư (TĐC) dự án đường sắt tốc độ cao trên trục Bắc – Nam ở tổ dân phố (TDP) Liên Vinh, phường Hà Huy Tập, tỉnh Hà Tĩnh đang được triển khai thi công.
Khu TĐC có diện tích 3,8 ha, tổng mức đầu tư 37 tỷ đồng, có hạ tầng đồng bộ gồm hệ thống giao thông, điện, nước, chiếu sáng, dự kiến phục vụ TĐC cho 57 hộ gia đình.
Sau hơn 2 tháng thi công, khu TĐC do UBND phường Hà Huy Tập làm chủ đầu tư, ước đạt gần 30% giá trị hợp đồng. Chủ đầu tư đốc thúc nhà thầu tập trung nhân lực, máy móc đảm bảo tiến độ thi công, tuy nhiên, do ảnh hưởng của thời tiết mưa gió nên quá trình triển khai các hạng mục có phần khó khăn.
Theo thông tin từ Sở Xây dựng Hà Tĩnh, dự án đường sắt tốc độ cao trên trục Bắc - Nam đi qua 18 xã, 5 phường của tỉnh với tổng chiều dài khoảng 103,42km.
Qua kết quả rà soát sơ bộ, đến nay, dự án dự kiến phải thu hồi khoảng 764,12ha đất, ảnh hưởng đến khoảng 1.800 hộ dân có đất ở, trong đó gần 1.300 hộ phải di dời, TĐC; cất bốc hơn 4.000 ngôi mộ. Dự án cũng ảnh hưởng tới hạ tầng lưới điện cùng nhiều công trình, hạ tầng kỹ thuật khác. Dự trù kinh phí giải phóng mặt bằng (GPMB) dự án đoạn qua địa bàn tỉnh ước tính khoảng 8.462 tỷ đồng.
Theo kết quả rà soát, đến nay, toàn tỉnh dự kiến phải xây dựng 35 khu TĐC trên địa bàn 18 xã, phường. Tính tới thời điểm hiện tại, khu TĐC ở TDP Liên Vinh, phường Hà Huy Tập là địa điểm đầu tiên trong số 35 khu TĐC dự án đường sắt tốc độ cao trên trục Bắc – Nam qua địa bàn Hà Tĩnh hoàn tất thủ tục đầu tư và được triển khai thi công.
Với 34 khu TĐC còn lại, có 30 khu đã phê duyệt quy hoạch chi tiết/chấp thuận quy hoạch tổng mặt bằng, 4 khu đang hoàn thiện hồ sơ, dự kiến sẽ chấp thuận quy hoạch trong ít ngày tới.
Xác định việc bàn giao mặt bằng sạch đúng kế hoạch của Chính phủ là một trong những yếu tố tiên quyết góp phần cho dự án được triển khai, hoàn thành đảm bảo tiến độ, Ban Thường vụ Tỉnh ủy Hà Tĩnh đã thành lập Ban Chỉ đạo GPMB, tổ giúp việc cho Ban Chỉ đạo dự án hay ban hành kết luận để thống nhất nội dung triển khai một số nhiệm vụ trọng tâm trong công tác bồi thường, hỗ trợ, tái định cư dự án. Đồng thời, ban hành kế hoạch GPMB, phối hợp triển khai thực hiện dự án và khai thác quỹ đất vùng phụ cận các ga đường sắt của dự án.
Tỉnh đã thống nhất chủ trương giao UBND các xã, phường có dự án đi qua thực hiện nhiệm vụ bồi thường, hỗ trợ, tái định cư và là chủ đầu tư dự án xây dựng khu TĐC. Đến nay 23/23 địa phương đã thành lập hội đồng bồi thường và Ban Chỉ đạo GPMB cấp xã.
Dù đã chủ động, quyết liệt trong công tác GPMB, tuy nhiên, quá trình thực hiện công tác bồi thường, hỗ trợ, tái định cư dự án đường sắt tốc độ cao trên trục Bắc – Nam qua địa bàn Hà Tĩnh vẫn gặp phải khá nhiều khó khăn.
Ông Lê Anh Sơn - Phó Giám đốc Sở Xây dựng nói rằng, tới thời điểm này, chủ đầu tư – Ban QLDA đường sắt (Bộ Xây dựng) vẫn chưa bàn giao mốc GPMB tại thực địa nên các công việc đo đạc, kiểm đếm, áp giá, phê duyệt phương án bồi thường đối với phạm vi GPMB, chưa đủ điều kiện triển khai. Các địa phương hiện đang triển khai nhiệm vụ GPMB theo ranh giới sơ bộ bước nghiên cứu tiền khả thi dự án.
“Dự kiến đến tháng 3/2026, chủ đầu tư mới bàn giao mốc GPMB chính thức. Khối lượng GPMB của đoạn tuyến đi qua địa bàn Hà Tĩnh là rất lớn, trong khi tiến độ mà Chính phủ yêu cầu rất khẩn trương với việc khởi công khu TĐC đầu tiên ngày 19/8/2025 và cơ bản bàn giao mặt bằng trong tháng 12/2026. Đây là áp lực lớn đối với các địa phương trong việc hoàn thành nhiệm vụ GPMB, bảo đảm tiến độ dự án”, Phó Giám đốc Sở Xây dựng nhìn nhận.
Theo ông Lê Anh Sơn, do chưa được bàn giao mốc GPMB thực địa nên việc thống kê khối lượng cần thu hồi để thực hiện dự án, kể cả số lượng 35 khu TĐC cũng sẽ tiếp tục có biến động.
Ngoài ra, hướng tuyến qua địa bàn Hà Tĩnh vẫn đang cần được nghiên cứu điều chỉnh để hạn chế ảnh hưởng đến các công trình tâm linh, tôn giáo và các dự án hiện hữu có vai trò quan trọng trong phát triển kinh tế - xã hội địa phương. Trường hợp triển khai GPMB theo thiết kế sơ bộ khi tuyến chưa chốt sẽ tiềm ẩn nguy cơ lãng phí, nhất là đối với các khu TĐC đang được quy hoạch, đầu tư theo cơ chế đặc thù.
Bên cạnh đó, việc tách riêng dự án bồi thường, hỗ trợ, tái định cư là mô hình mới, lần đầu áp dụng trên địa bàn tỉnh nên chưa có hướng dẫn cụ thể của các bộ, ngành về quy trình, thẩm quyền và trình tự thực hiện, khiến địa phương gặp nhiều lúng túng. Dù tỉnh đã có văn bản kiến nghị Bộ Xây dựng hướng dẫn, đến nay vẫn chưa có phản hồi.
Cũng theo Phó Giám đốc Sở Xây dựng Hà Tĩnh, để “gỡ khó” trong công tác GPMB dự án đường sắt tốc độ cao, Hà Tĩnh đã kiến nghị Trung ương sớm ban hành hướng dẫn cụ thể về quy trình, thẩm quyền, hồ sơ và trình tự thực hiện các dự án thành phần độc lập về bồi thường, hỗ trợ, tái định cư theo quy định của Luật Đường sắt năm 2025, bảo đảm thống nhất tổ chức thực hiện trong phạm vi cả nước. Sớm thống nhất phương án hướng tuyến đoạn qua địa bàn tỉnh và triển khai cắm mốc GPMB tại thực địa, bàn giao cho địa phương để làm cơ sở triển khai các bước tiếp theo, hạn chế phát sinh điều chỉnh; đồng thời để tạo điều kiện cho các địa phương tổ chức kiểm đếm, lập và thẩm định phương án bồi thường, hỗ trợ, tái định cư đúng tiến độ năm 2026.
