Tại phường Hải Ninh, những chuyến tàu ra khơi giờ đây không chỉ mang theo ngư cụ mà còn gắn liền với chiếc điện thoại thông minh – nơi ngư dân thực hiện các thao tác khai báo điện tử trước và sau mỗi chuyến biển.
Là địa phương có 451 tàu cá, phường Hải Ninh đã hoàn thành việc cài đặt và đưa phần mềm truy xuất nguồn gốc thủy sản điện tử eCDT vào sử dụng cho 100% phương tiện. Đây là ứng dụng chạy trên điện thoại thông minh và máy tính để hỗ trợ công tác quản lý truy xuất nguồn gốc thủy sản khai thác, tạo điều kiện thuận lợi cho ngư dân và doanh nghiệp thực hiện các thủ tục, góp phần hướng tới nền sản xuất thủy sản minh bạch, có trách nhiệm.
Để đạt được kết quả này, địa phương không chỉ dừng ở việc tuyên truyền mà triển khai theo cách “đi từng tàu, hướng dẫn từng người”. Danh sách tàu cá được rà soát cụ thể, cán bộ được phân công phụ trách từng nhóm, trực tiếp bám nắm địa bàn để hỗ trợ cài đặt và hướng dẫn sử dụng. Những ngư dân lớn tuổi, chưa quen với công nghệ đều được “cầm tay chỉ việc” cho đến khi thành thạo.
Ông Nguyễn Ngọc Phú (tổ dân phố Tiến Thắng, phường Hải Ninh) chia sẻ: “Ban đầu cũng thấy khó vì chưa quen dùng điện thoại, nhưng được hướng dẫn vài lần thì tôi làm được. Giờ mỗi lần đi biển, chỉ cần thao tác trên phần mềm, nhanh hơn trước rất nhiều lại rõ ràng nên bà con cũng yên tâm”.
Việc triển khai eCDT tại phường Hải Ninh gắn với yêu cầu chung của tỉnh trong công tác chống khai thác IUU. Theo chỉ đạo của Thủ tướng Chính phủ và Ban Chỉ đạo IUU Hà Tĩnh, từ ngày 1/1/2026, tất cả tàu cá ra, vào cảng phải thực hiện khai báo điện tử; đồng thời các địa phương phải tổ chức hướng dẫn, đôn đốc chủ tàu, cơ sở thu mua và doanh nghiệp tham gia hệ thống. Trên cơ sở đó, địa phương đã nhanh chóng cụ thể hóa bằng kế hoạch phù hợp thực tế, gắn trách nhiệm cho từng bộ phận và triển khai đồng loạt tại các khu vực neo đậu tàu thuyền. Không chỉ dừng ở việc phổ biến quy định, phường Hải Ninh lựa chọn cách làm sát thực tế, lấy hiệu quả sử dụng của ngư dân làm trọng tâm. Việc cài đặt phần mềm, hướng dẫn thao tác và kiểm tra lại được thực hiện liên tục trong suốt quá trình triển khai.
Ông Nguyễn Hồ Phương - Phó Trưởng phòng Kinh tế, Hạ tầng và Đô thị, UBND phường Hải Ninh cho biết: “Khó khăn ban đầu là thay đổi thói quen của ngư dân, nhất là những người lớn tuổi. Vì vậy, chúng tôi ưu tiên hướng dẫn trực tiếp, làm mẫu ngay tại tàu để bà con dễ hình dung. Khi ngư dân đã sử dụng quen thì việc triển khai trở nên thuận lợi hơn. Địa phương cũng yêu cầu các đầu mối thu mua cùng tham gia để đảm bảo dữ liệu được kết nối, phục vụ quản lý lâu dài”.
Cùng với các địa phương ven biển, việc ứng dụng eCDT đang được triển khai đồng bộ tại các cảng cá – khâu quan trọng trong kiểm soát hoạt động khai thác. Tại cảng cá Cửa Sót (xã Lộc Hà), tàu thuyền khi xuất, nhập bến đều phải thực hiện khai báo điện tử, dữ liệu được cập nhật ngay lên hệ thống để phục vụ quản lý. Việc đưa eCDT vào vận hành được xem là bước hoàn thiện quan trọng trong truy xuất nguồn gốc thủy sản khai thác, góp phần nâng cao tính minh bạch, đáp ứng yêu cầu chống khai thác IUU và hướng tới phát triển nghề cá bền vững.
Ghi nhận tại cảng cá Cửa Sót cho thấy, nhiều ngư dân đã dần thích ứng với phương thức mới. Thay vì ghi chép thủ công như trước, các thao tác khai báo hành trình, sản lượng hay làm thủ tục được thực hiện trên điện thoại thông minh, giúp rút ngắn thời gian và hạn chế sai sót. Tại khu vực cảng, công tác kiểm soát được thực hiện với sự phối hợp của nhiều lực lượng. Bên cạnh nhiệm vụ kiểm tra, các đơn vị còn trực tiếp hỗ trợ ngư dân cài đặt, sử dụng phần mềm, nhất là với những trường hợp mới tiếp cận.
Thiếu tá Trần Văn Duy - Trạm trưởng Trạm Biên phòng Cửa Sót cho biết: “Chúng tôi phối hợp chặt chẽ với các lực lượng liên quan để kiểm soát tàu cá ra, vào bến, đồng thời hướng dẫn ngư dân thực hiện khai báo trên hệ thống. Việc này không chỉ đảm bảo đúng quy định mà còn giúp bà con từng bước hình thành thói quen khai thác có trách nhiệm”.
Đến nay, tỉnh Hà Tĩnh đã có 3.900 tàu cá có chiều dài từ 6m trở lên hoàn thành cài đặt và đưa vào sử dụng phần mềm eCDT, đạt tỷ lệ 100%. Dữ liệu tàu cá được đồng bộ trên hệ thống cơ sở dữ liệu nghề cá quốc gia (VNFishbase), tạo nền tảng cho việc theo dõi, kiểm soát hoạt động khai thác một cách thống nhất, minh bạch. Cùng với đó, công tác quản lý đội tàu tiếp tục được siết chặt với hơn 92% tàu còn hạn đăng kiểm và gần 100% tàu được cấp phép khai thác. Những phương tiện chưa đủ điều kiện đều được đưa vào diện theo dõi, quản lý chặt chẽ, không để tham gia hoạt động trên biển.
Việc hoàn thành cài đặt eCDT không chỉ là kết quả về mặt kỹ thuật mà còn cho thấy sự chuyển biến rõ rệt trong cách thức quản lý nghề cá – từ thủ công sang số hóa, từ bị động sang chủ động kiểm soát. Sự vào cuộc đồng bộ của chính quyền, địa phương, lực lượng chức năng và ngư dân đang từng bước thiết lập kỷ cương trong khai thác thủy sản. Đây cũng là nền tảng quan trọng để Hà Tĩnh cùng cả nước thực hiện hiệu quả các khuyến nghị của EC, hướng tới gỡ cảnh báo “thẻ vàng” IUU, xây dựng nghề cá phát triển theo hướng minh bạch, bền vững.
