Vụ xuân năm 2026, gia đình bà Nguyễn Thị Hảo (thôn Đồng Cao, xã Thiên Cầm) mở rộng diện tích lên hơn 2 mẫu nhờ mượn thêm ruộng trong thôn. Thời tiết thuận lợi, năng suất lúa đạt cao, nhưng niềm vui không còn được trọn vẹn khi giá lúa tươi chỉ đạt 4.700 đồng/kg. Đã vậy, năm nay thương lái không đến tận ruộng thu gom như những mùa trước nên bà Hảo phải tốn thêm chi phí vận chuyển đến cơ sở thu mua.
Bà Nguyễn Thị Hảo cho biết: “Chi phí thuê máy cày, máy gặt, vật tư nông nghiệp đều tăng từ 20 – 30%. Trong khi đó, giá lúa không những không tăng mà còn giảm so với năm ngoái. Với mức 4.700 đồng/kg, sau khi trừ chi phí thì gần như thua lỗ. Những vụ trước tôi còn mượn thêm ruộng để làm, nhưng năm nay sẽ trả lại vì làm nhiều mà không hiệu quả”.
Cũng đang “ngồi trên đống lửa” khi giá lúa tươi không đạt như kỳ vọng, bà Trần Thị Tương (thôn Vĩnh Phú, xã Cẩm Xuyên) tranh thủ thời tiết thuận lợi để phơi khô cất trữ, chờ được giá mới đem bán. Theo bà Tương, giá dầu tăng cao nên các chi phí thuê máy gặt, máy cày đều tăng theo. Hiện, giá thuê máy gặt đang ở mức 180.000 – 200.000 đồng/sào, tăng 50.000 đồng/sào so với vụ xuân 2025. Trong khi đó, giá lúa tươi chỉ được mua với mức 4.700 đồng/kg, thấp hơn vụ xuân 2025 khoảng 700 đồng/kg.
“Lúa năm nay đạt năng suất khoảng 3 tạ/sào. Với giá bán 4.700 đồng/kg lúa tươi, mỗi sào thu về khoảng 1,4 triệu đồng. Trừ chi phí máy cày, máy gặt, giống, phân bón... thì chúng tôi phải chịu lỗ khoảng 200.000 đồng/sào. Tôi đang tranh thủ thời tiết nắng để phơi khô, hy vọng giá sẽ nhích lên mới bán. Tuy nhiên, với chi phí đầu vào tăng như hiện nay thì để hòa vốn, lúa khô cũng phải đạt giá 7.000 đồng/kg. Nếu giá không cải thiện, chắc vụ sau không dám đầu tư nữa” - bà Trần Thị Tương cho hay.
Khảo sát tại các xã: Thạch Hà, Can Lộc, Cẩm Xuyên... lúa tươi hiện đang được thương lái thu mua tại chân ruộng ở mức trên dưới 4.700 đồng/kg, thấp hơn vụ xuân năm ngoái và không đạt kỳ vọng của bà con nông dân. Nguồn cung dồi dào trong khi sức mua chậm khiến thị trường kém sôi động.
Như HTX Thương mại dịch vụ chế biến nông sản Hạnh Cường (xã Cẩm Bình) mọi năm thu mua khoảng 5.000 tấn lúa tươi và 5.000 tấn lúa khô. Tuy nhiên, đến thời điểm hiện tại, đơn vị chỉ thu mua đạt 600 – 700 tấn lúa tươi. Sở dĩ sức mua của HTX hiện đang chậm là do thị trường tiêu thụ ở các tỉnh phía Bắc gặp khó khăn, giá gạo thành phẩm không tăng, trong khi chi phí vận chuyển, lưu kho đều ở mức cao khiến doanh nghiệp phải cân nhắc kỹ trong việc thu mua.
Bà Nguyễn Thị Hạnh - Giám đốc HTX Thương mại dịch vụ chế biến nông sản Hạnh Cường cho biết: “Thời điểm này, gạo trong nước tiêu thụ chậm, trong khi lượng gạo nhập khẩu từ Ấn Độ tăng, đẩy giá lúa giảm sâu. Hiện nay, lượng hàng tồn kho từ các vụ trước vẫn còn nhiều, sức tiêu thụ chậm nên chúng tôi không dám thu mua ồ ạt như mọi năm. Mong các cơ quan chức năng, chính quyền địa phương nghiên cứu, sớm có giải pháp đầu ra để hỗ trợ bà con nông dân ”.
Trước tình trạng giá lúa ở mức thấp, đầu ra khó khăn, hiện nay, tỉnh đang tăng cường kết nối với doanh nghiệp, HTX để hỗ trợ tiêu thụ lúa cho bà con nông dân. Để giúp người dân ổn định chi phí, các địa phương cũng tăng cường quản lý, kiểm soát và điều tiết dịch vụ máy gặt, tránh tình trạng nâng giá, ép giá.
Ông Phan Thanh Nghi - Phó Chủ tịch UBND xã Cẩm Xuyên cho biết: “Vụ xuân 2026, toàn xã sản xuất 1.484 ha. Đến thời điểm hiện tại, địa phương đã thu hoạch đạt khoảng 40% diện tích. Lúa năm nay được mùa nhưng lại mất giá, thị trường tiêu thụ gặp khó. Hiện nay, xã đang kết nối, tìm kiếm các đơn vị thu mua để giúp bà con tiêu thụ; đồng thời khuyến cáo bà con tận dụng thời tiết thuận lợi để phơi, cất trừ, chờ thời điểm giá lên rồi tiến hành bán. Bên cạnh đó, chúng tôi cũng đẩy mạnh tuyên truyền, tập huấn, hướng dẫn người dân thực hiện các giải pháp tiết kiệm chi phí sản xuất của vụ hè thu sắp tới nhằm nâng cao hiệu quả kinh tế”.
Điệp khúc “được mùa mất giá” tiếp tục lặp lại cho thấy những bất cập trong chuỗi sản xuất – tiêu thụ lúa gạo. Để giải bài toán này, các cơ quan chức năng cần những giải pháp đồng bộ từ quy hoạch sản xuất, nâng cao chất lượng đến xây dựng liên kết bền vững với doanh nghiệp và mở rộng thị trường. Khi đầu ra được đảm bảo, người nông dân mới có thể yên tâm gắn bó lâu dài với đồng ruộng.
