Nhà báo và AI

TRỢ LÝ ĐẮC LỰC

Trong xu thế chuyển đổi số mạnh mẽ của báo chí hiện đại, trí tuệ nhân tạo (AI) không còn là khái niệm xa lạ mà đang hiện diện ngày càng rõ nét trong từng quy trình tác nghiệp. Từ sản xuất nội dung, xử lý kỹ thuật đến phân phối sản phẩm báo chí, AI đang góp phần làm thay đổi cách thức người làm báo tiếp cận, xử lý và truyền tải thông tin.

Trực tiếp vận hành hệ sinh thái số của Báo và phát thanh, truyền hình Hà Tĩnh, Kỹ sư CNTT Lê Công Ngọc - Tổ trưởng Tổ Nội dung số (thuộc Phòng Điện tử và Nội dung số) là người tiếp cận sớm và thường xuyên sử dụng AI hỗ trợ trong công việc.

AI hiện diện từ khâu xử lý hậu kỳ hình ảnh, video, âm thanh cho các sản phẩm đa phương tiện đến hỗ trợ xây dựng ý tưởng infographic, thiết kế Emagazine, hay phân tích hành vi độc giả, tối ưu nội dung trên các nền tảng số…

Kỹ sư CNTT Lê Công Ngọc chia sẻ: “Với những người làm công nghệ số, AI thực sự là công cụ đắc lực, giúp rút ngắn đáng kể thời gian xử lý công việc, nâng cao chất lượng sản phẩm báo chí, đồng thời hỗ trợ hiệu quả trong quản lý, tối ưu quy trình và tăng khả năng phân phối thông tin đến độc giả trên các nền tảng số”.

Ở góc độ người trực tiếp tác nghiệp, các phóng viên trẻ cũng nhanh chóng thích nghi với sự hỗ trợ của AI trong môi trường báo chí đa nền tảng.

Phóng viên Thục Anh (Phòng Thời sự - Báo và phát thanh, truyền hình Hà Tĩnh) chia sẻ: “Là một phóng viên truyền hình, tôi gặp không ít khó khăn khi “lấn sân” sang loại hình báo điện tử, báo in... AI đã giúp tôi phân tích dữ liệu, gợi ý cấu trúc nội dung, hỗ trợ sản xuất các sản phẩm đi kèm như clip ngắn, đồ họa… Qua đó, tôi có thể cá nhân hóa nội dung phù hợp với từng nhóm độc giả. Tuy nhiên, tôi luôn coi đây chỉ là công cụ tham khảo, bởi nếu không kiểm chứng và tự mình xử lý lại thông tin, rất dễ rơi vào tình trạng nội dung thiếu chiều sâu hoặc sai lệch”.

Cũng như báo chí địa phương, những người làm báo tại các cơ quan báo chí Trung ương cũng coi việc ứng dụng AI là một xu hướng tất yếu. Nhà báo Hoàng Ngà - phóng viên Thông tấn xã Việt Nam thường trú tại Hà Tĩnh cho biết: “AI hỗ trợ hiệu quả trong việc phân tích tài liệu, tổng hợp dữ kiện, giúp người viết tiết kiệm đáng kể thời gian tác nghiệp. Tuy nhiên, AI không thể thay thế tư duy nghề nghiệp của nhà báo. Vì vậy, trong quá trình sử dụng, tôi luôn giữ sự cẩn trọng, xem AI là công cụ tham khảo, còn việc đánh giá, lựa chọn và chịu trách nhiệm về thông tin vẫn phải thuộc về người làm báo”.

"GIỮ MÌNH" TRƯỚC LÀN SÓNG CÔNG NGHỆ

Cùng với việc mở ra nhiều cơ hội, việc sử dụng AI cũng đặt ra không ít vấn đề cần nhìn nhận thấu đáo, đặc biệt là nguy cơ lệ thuộc, sai lệch thông tin và những thách thức về đạo đức nghề nghiệp.

Thực tế cho thấy, bên cạnh những lợi ích rõ rệt, AI cũng tiềm ẩn nhiều nguy cơ khó lường. Kỹ sư CNTT Lê Công Ngọc cho rằng: “Nếu không kiểm soát tốt dữ liệu đầu vào và câu lệnh, AI có thể tạo ra những nội dung sai lệch, thậm chí bịa đặt một cách thuyết phục, khiến người viết bị dẫn dắt mà không nhận ra. Đây chính là một trong những nguyên nhân làm gia tăng nguy cơ tin giả, tin kém chất lượng trong môi trường số. Vì vậy, nếu phụ thuộc hoàn toàn, người làm báo rất dễ đánh mất khả năng kiểm soát nội dung. AI chỉ thực sự hữu ích khi người dùng có đủ năng lực để thẩm định, chọn lọc, đối chiếu thông tin trước khi sử dụng”.

Từng có 53 năm gắn bó với nghề báo, đảm nhận nhiều vị trí công tác khác nhau ở các tòa soạn, nhà báo Nguyễn Khắc Hiển - nguyên Tổng Biên tập Báo Hà Tĩnh (cũ) đã đưa ra những phân tích thẳng thắn và sâu sắc về vấn đề này. Ông cho rằng, AI đang góp phần tạo nên một thế hệ nhà báo đa năng, nhanh nhạy, thích ứng tốt với yêu cầu của báo chí hiện đại. Nhưng cũng chính sự “dễ dãi” mà công nghệ mang lại đang khiến một bộ phận người làm báo có xu hướng lệ thuộc, làm “nghèo” đi giá trị cốt lõi của tác phẩm báo chí.

“Bản chất của báo chí không đơn thuần chỉ truyền tải thông tin mà còn là quá trình người viết thâm nhập thực tế, cảm nhận bằng chính trải nghiệm của bản thân, từ đó phân tích, lý giải và phản ánh hiện thực bằng tư duy độc lập và trách nhiệm xã hội. Đây là điều mà AI, dù phát triển đến đâu, cũng không thể thay thế được. Khi lạm dụng AI, tác phẩm báo chí rất dễ rơi vào trạng thái thừa thông tin mà thiếu giá trị. AI chỉ nên là công cụ hỗ trợ, không thể là công cụ thay thế vì chỉ khi bám sát thực tiễn đời sống, tác phẩm báo chí mới có “hồn”, mới chạm đến công chúng. Nếu đánh mất điều đó, báo chí sẽ tự đánh mất vai trò của mình” - Nhà báo Khắc Hiển bày tỏ quan điểm.

Ông cũng đặc biệt lưu ý đến vai trò của đội ngũ biên tập viên, thư ký tòa soạn - những “người gác cổng” của thông tin. Trong bối cảnh AI có thể tạo ra những nội dung rất tinh vi, việc thẩm định, kiểm chứng càng phải được thực hiện chặt chẽ hơn.

Công nghệ càng phát triển, yêu cầu về bản lĩnh nghề nghiệp càng cao. Người làm báo không chỉ cần giỏi nghiệp vụ mà còn phải đủ tỉnh táo để nhận diện, sàng lọc và phản biện thông tin. Trách nhiệm và đạo đức nghề nghiệp phải luôn được đặt lên trên hết, bởi phía sau mỗi tác phẩm là niềm tin của công chúng.

Có thể thấy, AI đang mở ra những cơ hội lớn cho báo chí phát triển, nhưng đồng thời cũng đặt ra những thách thức không nhỏ. Trong mối quan hệ đó, điều cốt lõi không nằm ở việc công nghệ mạnh đến đâu mà ở cách con người sử dụng nó như thế nào. Khi người làm báo vẫn giữ được sự tỉnh táo, bản lĩnh và trách nhiệm nghề nghiệp, AI sẽ là trợ lý đắc lực, ngược lại, nếu quá lệ thuộc, chính công nghệ có thể trở thành “con dao hai lưỡi”, làm xói mòn, phai nhạt những giá trị nền tảng của báo chí.