Vì sao lưới điện do hợp tác xã quản lý chưa thể chuyển giao?

Người dân mong muốn, HTX tha thiết bàn giao

Tại nhiều địa phương trên địa bàn tỉnh, những hệ thống lưới điện được đầu tư từ hàng chục năm trước hiện vẫn do các HTX trực tiếp quản lý, vận hành.

Qua thời gian, hạ tầng điện ngày càng lạc hậu, không đáp ứng sự gia tăng nhanh chóng của phụ tải sinh hoạt và sản xuất. Ở những khu vực này, người dân là những người chịu ảnh hưởng trực tiếp nhất.

Ông Nguyễn Viết Diên (TDP Thắng Lợi, phường Hoành Sơn) chia sẻ: "Vào mùa hè, nhất là buổi trưa và ban đêm, điều hòa không thể khởi động nổi do điện quá yếu. Chúng tôi rất mong HTX sớm chuyển giao lưới điện cho Điện lực Hà Tĩnh quản lý để được đầu tư, nâng cấp đồng bộ."

Tương tự, tại thôn Hoàng Càn (xã Thiên Cầm) khu vực có hoạt động du lịch, dịch vụ phát triển mạnh, người dân cũng đang mòn mỏi chờ đợi. Ông Tôn Đức Hồng bức xúc: "Địa phương phát triển nhiều nhà hàng, khách sạn nên nhu cầu sử dụng điện rất lớn. Tuy nhiên, trạm biến áp hiện tại quá tải, không đáp ứng nổi nguồn điện, nhất là vào mùa hè và các dịp lễ, tết. Người dân tha thiết đề nghị khẩn trương bàn giao lưới điện cho ngành điện."

Không chỉ người dân, chính các HTX cũng đang chịu áp lực rất lớn. Quản lý một hệ thống điện không đơn thuần là vận hành đường dây, trạm biến áp mà còn gắn liền với trách nhiệm tài sản, an toàn điện và nguồn lực duy trì. Trong điều kiện tài chính hạn hẹp, việc gồng gánh những hệ thống đã vận hành hàng chục năm khiến các HTX rơi vào thế "lực bất tòng tâm".

Vướng mắc từ cơ sở pháp lý và cơ chế hoàn trả vốn đầu tư

Chủ trương chuyển giao lưới điện hạ áp nông thôn về ngành điện quản lý đã có từ lâu, nhưng thực tế triển khai lại gặp muôn vàn vướng mắc. Để một hệ thống có thể chuyển giao, điều kiện tiên quyết là phải xác định được nguồn gốc tài sản, hồ sơ pháp lý và giá trị còn lại. Đây lại chính là "nút thắt" lớn nhất hiện nay.

Thứ nhất là vướng mắc về cơ sở pháp lý và đối tượng tiếp nhận. Theo ông Trần Đức Sơn, Phó Giám đốc Điện lực Hà Tĩnh, Thông tư liên tịch số 32/2013/TTLT-BCT-BTC (thay thế Thông tư 06/2010) chỉ có quy định hướng dẫn tiếp nhận tài sản do HTX đầu tư trước ngày 12/2/2009. Trong khi đó, hoàn toàn chưa có hướng dẫn đối với các công trình trạm biến áp, đường dây trung áp và các hạng mục phụ trợ được đầu tư sau mốc thời gian này. Khoảng trống pháp lý này khiến ngành điện và các HTX không có căn cứ để làm thủ tục bàn giao. Điện lực Hà Tĩnh đã kiến nghị lên Tổng Công ty nhưng đến nay vẫn chưa nhận được hướng dẫn cụ thể.

Thứ hai là bài toán định giá tài sản, hoàn trả vốn và áp lực công nợ ngân hàng. Để cải thiện chất lượng điện phục vụ người dân, thời gian qua nhiều HTX đã phải tự huy động vốn hoặc vay ngân hàng để đầu tư trạm biến áp và cải tạo đường dây. Tuy nhiên, khi bàn giao, chính sách đền bù hiện mới chỉ áp dụng cho đường dây hạ thế, còn trạm biến áp lại chưa có cơ chế hoàn vốn.

Ông Đoàn Văn Tạnh, Giám đốc HTX Tiền Phương (phường Hoành Sơn) trăn trở: "HTX hoàn toàn đồng thuận bàn giao theo chủ trương. Nhưng 4 trạm biến áp do HTX vay vốn đầu tư hiện chưa có chính sách đền bù. Nếu chưa giải quyết được khoản này, HTX lấy nguồn đâu để trả nợ ngân hàng?"

Cùng chung khó khăn, ông Nguyễn Trọng Hoàng, Giám đốc HTX Kinh doanh tổng hợp Thành Tâm (xã Thiên Cầm) - đơn vị dù đã có tên trong danh sách bàn giao từ năm 2019 nhưng đến nay vẫn "đóng băng" – cho biết thêm: "Quy định về định giá tài sản và mức khấu hao đối với các hạng mục HTX tự bỏ vốn đầu tư chưa rõ ràng. Lưới điện vận hành nhiều năm thì hao mòn ra sao, giá trị còn lại bao nhiêu cần có hướng dẫn cụ thể để tránh thiệt thòi cho HTX và bảo toàn vốn đầu tư."

Cần giải pháp quyết liệt, tháo gỡ từ gốc

Qua khảo sát thực tế của Ban Kinh tế - Ngân sách HĐND tỉnh, tình trạng điện yếu, sụt áp giờ cao điểm và tổn thất điện năng cao tại các HTX là vô cùng nghiêm trọng. Ông Lê Ngọc Hà, Ủy viên chuyên trách Ban Kinh tế - Ngân sách, HĐND tỉnh Hà Tĩnh khẳng định: "Dù các HTX từng có đóng góp lớn trong giai đoạn trước, nhưng hiện nay nguồn lực của họ không còn đủ để tái đầu tư. Nguyện vọng của Nhân dân về việc bàn giao cho ngành điện là hoàn toàn chính đáng. Quan điểm của ban là việc chuyển giao phải đúng pháp luật nhưng phải làm quyết liệt, không để kéo dài, khẩn trương đưa lưới điện nông thôn về điện lực quản lý an toàn, hiệu quả."

Để tháo gỡ "điểm nghẽn" kéo dài này, sự vào cuộc của các sở, ngành cấp tỉnh và bộ, ngành Trung ương là yếu tố quyết định. Ông Dương Thanh Hòa, Phó Giám đốc Sở Công Thương Hà Tĩnh cho biết: "Thời gian tới, Sở Công Thương sẽ tiếp tục phối hợp với Sở Tài chính tham vấn ý kiến của Bộ Công Thương, Bộ Tài chính và Tập đoàn Điện lực Việt Nam để tháo gỡ các vướng mắc về cơ chế hoàn trả vốn sau mốc tháng 2/2009. Đồng thời, sở sẽ phối hợp với Điện lực tỉnh và các HTX tiến hành đánh giá, thẩm định chính xác giá trị tài sản còn lại để trình Hội đồng thẩm định tỉnh, xây dựng kế hoạch tiếp nhận hiện trạng và hoàn trả vốn cho các HTX theo đúng quy định."

Chủ trương đã rõ, nguyện vọng của người dân và các HTX đã nhất quán. Tuy nhiên, chuyển giao lưới điện không thể chỉ dừng lại ở mặt chủ trương hay những cuộc họp bàn kéo dài. Điều người dân và các HTX tại Hà Tĩnh đang chờ đợi lúc này là sự phân công trách nhiệm rõ ràng, lộ trình xử lý công nợ - tài sản cụ thể từ các cơ quan chức năng, để hệ thống lưới điện nông thôn sớm được quản lý an toàn, ổn định, tạo động lực phát triển kinh tế - xã hội tại địa phương.