Từ 1/3/2026, theo Nghị định 41/2026/NĐ-CP, ngày 25/1/2026 về “Quy định chi tiết một số điều và biện pháp thi hành Luật Thủy sản” (gọi tắt là Nghị định 41) thì tàu cá có chiều dài từ 6m trở lên khi xuất, nhập bến phải qua kiểm soát của lực lượng biên phòng và bắt buộc cập cảng để khai báo, bốc dỡ sản phẩm.
Quy định nhằm siết chặt quản lý, truy xuất nguồn gốc thủy sản. Tuy nhiên, tại nhiều địa phương ven biển, việc triển khai đang gặp không ít trở ngại.
Tại khu vực ven biển xã Cổ Đạm – nơi lâu nay được xem là “bến đỗ quen thuộc” của ngư dân, hoạt động neo đậu, mua bán hải sản vẫn diễn ra hằng ngày. Toàn xã hiện có 385 tàu thuyền, trong đó 250 tàu thuyền có chiều dài trên 6m, chủ yếu làm nghề lưới ven bờ. Với nhiều ngư dân, việc neo đậu tại địa phương là lựa chọn thuận tiện vì gần nhà, dễ tiêu thụ sản phẩm và giảm chi phí mỗi chuyến biển.
Tuy nhiên, từ khi Nghị định 41 có hiệu lực, tất cả tàu cá có chiều dài từ 6m trở lên phải xuất, nhập bến qua sự kiểm soát của lực lượng biên phòng, đồng thời cập cảng để kê khai sản lượng, truy xuất nguồn gốc thủy sản. Đây là điều khiến nhiều ngư dân gặp khó khăn trong quá trình thực hiện.
Ông Trần Trọng Kỉnh ở thôn Lâm Hải Hoa (xã Cổ Đạm) băn khoăn: “Thuyền của tôi chỉ đánh bắt gần bờ, mỗi chuyến biển diễn ra vài giờ đồng hồ, khai thác được hải sản là đưa vào bán ngay tại địa phương. Nếu giờ phải ra cảng Xuân Hội hoặc cảng Cửa Sót để khai báo thì rất mất thời gian, khó thực hiện. Quãng đường đi và về mất gần 5 giờ đồng hồ.”
Thực tế cho thấy, ngư dân xã Cổ Đạm hiện chỉ có thể cập cảng Xuân Hội hoặc cảng Cửa Sót để thực hiện khai báo với cơ quan chức năng. Trong khi đó, quãng đường di chuyển xa làm phát sinh thêm chi phí nhiên liệu, nhân công nhưng hiệu quả chuyến biển chưa chắc được cải thiện.
Không chỉ tốn kém chi phí, việc kéo dài thời gian vận chuyển còn ảnh hưởng trực tiếp đến chất lượng hải sản – yếu tố quyết định giá bán. Với những mặt hàng tươi sống, chỉ cần chậm tiêu thụ vài giờ cũng có thể làm giảm đáng kể giá trị sản phẩm.
Ông Nguyễn Ngọc Sỹ – Tổ trưởng Tổ đồng quản lý nghề cá xã Cổ Đạm cho biết: “Hiện nay, nguồn hải sản ngày càng khan hiếm, mỗi chuyến biển gần bờ thu nhập chỉ khoảng 500 - 700 nghìn đồng, sau khi trừ chi phí thì còn rất ít. Nếu phải chạy tàu đi xa để khai báo thì nhiều ngư dân sẽ bị thua lỗ. Chúng tôi mong cơ quan chức năng xem xét, tạo điều kiện thuận lợi hơn cho bà con.”
Ở góc độ quản lý, việc yêu cầu tàu cá khi xuất – nhập bến phải qua kiểm soát của lực lượng biên phòng và cập cảng là cần thiết nhằm quản lý sản lượng khai thác, đảm bảo tính minh bạch trong hoạt động nghề cá, hướng tới phát triển bền vững và đáp ứng các yêu cầu quốc tế.
Thời gian qua, lực lượng Đồn Biên phòng Lạch Kèn đã tăng cường tuyên truyền, vận động ngư dân chấp hành quy định. Tuy nhiên, khi hạ tầng chưa đồng bộ, thói quen sản xuất chưa thay đổi thì việc triển khai vẫn gặp nhiều khó khăn.
Thiếu tá Trần Văn Mạnh – Chính trị viên phó Đồn Biên phòng Lạch Kèn cho biết: “Chúng tôi sẽ phối hợp với địa phương và ngành thủy sản tăng cường tuyên truyền, kiểm tra, đồng thời kiến nghị các giải pháp phù hợp với thực tế để vừa đảm bảo công tác quản lý, vừa tạo thuận lợi cho ngư dân. Bởi tại xã Cổ Đạm, nếu không có cơ chế hỗ trợ phù hợp thì bà con rất khó thực hiện quy định.”
Không chỉ tại xã Cổ Đạm mà tình trạng này đang xảy ra tại nhiều địa phương ven biển trong toàn tỉnh. Trong đó, đáng lo ngại nhất là các địa phương như: phường Vũng Áng, phường Hoành Sơn, xã Đồng Tiến và xã Tiên Điền.
Trung tá Nguyễn Sinh Hải – Quyền Đồn trưởng Đồn Biên phòng Đèo Ngang cho biết: "Trên địa bàn, lượng tàu thuyền có chiều dài trên 6m khá nhiều, hiện đang neo đậu tại các vùng ven biển gần nhà của ngư dân. Vì vậy, khi Nghị định 41 có hiệu lực, bà con ngư dân rất lo lắng. Chúng tôi đang nắm bắt thông tin tình hình để phản ánh lên các ngành chức năng xem xét giải quyết".
Ông Mai Văn Luân - Giám đốc BQL Các cảng cá và Khu neo đậu tránh trú tàu cá Hà Tĩnh cho biết: “Nghị định 41 đã có hiệu lực, nhưng vì nhiều nguyên nhân khác nhau nên tỷ lệ tàu thuyền chấp hành còn rất ít. Chúng tôi đang tập trung tuyên truyền vận động, tập hợp các kiến nghị của bà con trình lên các ngành chức năng để có phương án xử lý”.
Quản lý chặt chẽ hoạt động khai thác thủy sản là yêu cầu tất yếu. Tuy nhiên, để những quy định trong Nghị định 41 thực sự phát huy hiệu quả, rất cần sự đồng hành giữa chính sách và thực tiễn. Khi đó, mỗi chuyến biển không chỉ đảm bảo sinh kế cho ngư dân mà còn góp phần xây dựng nghề cá phát triển bền vững.
